De sekte denkt wel voor je

Er zijn naar schatting enkele honderden sektes in Nederland Daar gebeuren duistere dingen, blijkt uit nieuw onderzoek „Er moet worden gedaan en gedacht zoals de leider dat voorschrijft”

Verslaggever

„Het was alsof je in een warm bad kwam. Er werd gezongen in een mooie omgeving. Allemaal rondom het thema vrienden en samenzijn.” Net als voor dit oud-sektelid is de begintijd bij een sekte een openbaring voor nieuwkomers. Pas later beseffen ze waar ze zijn beland: soms te midden van seksueel misbruik en bedreigingen. En kom er dan maar eens uit.

Dat is de strekking van een gisteren verschenen rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Het werd in gang gezet naar aanleiding van journalistieke onthullingen over misstanden bij sektes in 2011. Het onderzoek spitst zich toe op misstanden die zich voordoen in Nederlandse sektes. Die zijn ernstig: seksueel misbruik, mishandeling, uitbuiting, zelfs moord. Vaak staan sekteleden onder grote psychologische druk. In Frankrijk zijn de groeperingen om die redenen verboden.

Hoeveel sektes er precies zijn in Nederland, is niet bekend. De onderzoekers schatten het aantal op enkele honderden. Het zijn groepen mensen die zich afsplitsen van bestaande religieuze stromingen en een eigen ideologie vormen. Meestal is de grondslag van de sekte christelijk, soms oosters. Ook zijn veel sektes spiritueel georiënteerd, daar draait het veelal om healing en persoonlijke ontwikkeling.

In het onderzoek worden geen namen van sektes genoemd. Maar bekend voorbeeld van een sekte is Scientology. Andere voorbeelden: het apocalyptische Efraïm-genootschap en de profetische beweging Uit de bron van Christus. De groeperingen zijn klein; vaak schommelt het ledenaantal tussen de drie en vijfentwintig.

Mishandeling en uitbuiting

Op basis van getuigenissen van oud-sekteleden en hun familie blijkt dat er 84 sektes zijn waar misstanden hebben plaatsgevonden. Bij meer dan de helft van de gevallen gaat het om strafbare feiten, waarvan seksueel misbruik het meest voorkomend is. Ook spreken oud-leden van mishandeling, uitbuiting en bedreiging. In één groepering vond zelfs een moord plaats, in een andere een moordaanslag.

Een belangrijk kenmerk van een sekte is dat die geleid wordt door een charismatische leider. En die is de belangrijkste aanstichter van de misstanden die plaatsvinden in sektes, stellen de oud-sekteleden in het onderzoeksrapport. Ze zijn verbaal sterk en eigenen zich zo een machtspositie toe, die ze vervolgens misbruiken. „De leider is een alleenheerser en verwacht totale onderwerping en toewijding. Er moet worden gedaan en gedacht zoals de leider dat voorschrijft. Wij sekteleden hebben geen persoonlijke vrijheid van denken, handelen of voelen”, aldus een oud-sektelid in het rapport.

Onder druk van de leider en de rest van de groep handelen sekteleden tegen hun principes in. Ze moeten soms geld afstaan aan de leider, worden van hun familie geïsoleerd, of moeten afzien van noodzakelijke medicatie.

De sekte dirigeert. Met soms als gevolg dat mensen toekomstdromen vaarwel moeten zeggen. Zo vertelt een vrouw: „Ik wilde altijd graag moeder worden, maar doordat ik zo lang bij de beweging heb gezeten en relaties daar niet gewenst waren, is dat nu niet meer mogelijk.”

Mensen die zich bij een sekte aansluiten zijn op dat moment vaak kwetsbaar. Ze zoeken zingeving of steun, bijvoorbeeld bij ziekte of na een echtscheiding. Via via komen ze in aanraking met een sekte.

„Wat mensen niet doorhebben, is dat ze niet weten waar ze in stappen”, zegt een uitgetreden vrouw die vijftien jaar in een sekte zat. „Je wordt er als het ware ingezogen en dit gebeurt heel geleidelijk. Er wordt ingespeeld op je zwakheden.” Een ander: „Ik zat er geestelijk helemaal door en had hulp nodig. In die afhankelijke, hulpbehoevende positie was ik erg kwetsbaar. En daar is toen, zonder ik dat ik het merkte, misbruik van gemaakt.”

Groepsdruk

Door de hoge groepsdruk stappen mensen niet snel uit een sekte. Bij de ex-sekteleden die in het rapport aan het woord komen, moest het ver komen. „Toen mij werd belet om mijn vader op zijn sterfbed te begeleiden, vond ik de moed om te breken”, zegt een oud-lid. Anderen verlieten de sekte uit afkeer van criminele praktijken die binnen de groep plaatsvonden. Aangifte wordt ook na uittreding nauwelijks gedaan uit schaamte en angst voor represailles.

Vrijwel alle oud-sekteleden kampen met psychische problemen na hun uittreding. Een groot probleem volgens een van de ex-leden: „Weer leren om zelf na te denken.”