Verkoop kroonjuweel redt de coöperatie

Vleesverwerkingsbedrijf Vion verkoopt zijn meest winstgevende onderdeel.

Enig aandeelhouder ZLTO reageerde te laat op problemen bij Vion. „Op de een of andere manier kwamen we niet in actie.”

Foto’s Merlin Daleman

Met de gisteren aangekondigde verkoop van Vion Ingredients aan het Amerikaanse beursgenoteerde Darling International krijgt vleesverwerkingsbedrijf Vion weer lucht. Met de 1,6 miljard euro die de verkoop oplevert, kan Vion Holding schulden wegwerken en komt het eigen vermogen op 400 miljoen euro. De komende jaren wil Vion honderden miljoenen investeren om de twee afzonderlijke vleesbedrijven Food NL en Food DE efficiënter te laten samenwerken. Daarvoor is een grondige reorganisatie noodzakelijk.

Dit is hoe complex ondernemen in Nederland kan zijn: de eigenaar van Vion is namelijk een boerencoöperatie: de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie. De problemen bij Vion dreigden zelfs het voortbestaan van die boerenorganisatie in gevaar te brengen. Daarom is nu het meest winstgevende deel van Vion verkocht. Maar hoe kwamen Vion en ZLTO zo in de problemen?

Het internationaal opererende Vion telde begin dit jaar 21.000 werknemers. Kernactiviteiten: slacht van runderen en varkens en verwerking tot worsten, rollades en biefstukken (de afdeling Food), en restproducten uit de slachterijen verwerken tot onder andere gelatines en vetten voor de farmaceutische, de cosmetische- en de voedselindustrie (Ingredients). Vanwege problemen in de Food-divisie en afboekingen maakte de holding vorig jaar 830 miljoen euro verlies. Hierdoor daalde het eigen vermogen tot 100 miljoen euro negatief. ZLTO, dat 16.500 leden heeft in Noord-Brabant, Zeeland en Zuid-Gelderland, kreeg geen dividend meer uitgekeerd en raakte in moeilijkheden.

Expansiedrift

Eind vorige eeuw bleek uit onderzoek van onder andere Rabobank dat vrijwel alle slachterijen in Noordwest-Europa op omvallen stonden, ze vernieuwden niet snel genoeg. Veel bedrijven vielen inderdaad om. ZLTO besloot in het belang van haar leden en de veehouderijsector in slachterijen te investeren. Ze richtte Vion op. Dat kocht tussen 2001 en 2006 tal van slachterijen, met de ambitie het grootste vleesbedrijf in Noordwest-Europa te worden.

Vanaf 2009 ging het mis. Vion kocht het Britse vleesbedrijf Grampian, een behoorlijk risico omdat het geld voor de koop (ongeveer 400 miljoen euro, volgens bronnen buiten ZLTO), moest worden geleend. In 2008 ging Lehman Brothers failliet en ging het Britse pond onderuit. ZLTO-voorzitter Hans Huijbers: „Daardoor had Grampian van de ene op de andere dag 80 miljoen euro meer gekost.” De Vion-directie zag wat haar expansiedrift had opgeleverd: grote vleesbedrijven in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, met vele kleine slachterijen en vleesverwerkers die niet efficiënt samenwerkten. Verkoopprijzen van vlees zakten in als gevolg van de crisis.

Drie jaar terug maakte Vion nog 80 miljoen euro winst, bij een omzet van 8,8 miljard euro. Een jaar later was de winst nog maar 14 miljoen, bij een omzet van 9,5 miljard. Vorig jaar grepen de banken in en mocht Vion de ZLTO geen dividend uitkeren. Maar de ZLTO-begroting van 29 miljoen euro was al jaren steeds voor ongeveer de helft gebaseerd op de dividendstroom van Vion. Niet alleen de toekomst van een voor de boerenleden belangrijk vleesbedrijf stond nu op het spel, ook die van ZLTO.

Tienminutengesprek

Nee, het is niet de leukste tijd om voorzitter van ZLTO te zijn, zegt Hans Huijbers op het hoofdkantoor in Den Bosch. Het aantal ZLTO-medewerkers daalt dit jaar van tweehonderd naar 120. In april kreeg iedereen persoonlijk in een tienminutengesprek te horen of hij mocht blijven of niet. Het is pijnlijk om afscheid te moeten nemen van trouwe werknemers, vindt Huijbers. Hij maakt een boerenvergelijking om duidelijk te maken hoe pijnlijk: „Veel boeren hebben ooit het stuk grond moeten verkopen waarop hun voorouders lang geleden begonnen zijn.” Zijn stem verraadt emotie.

„Eigenlijk wisten we al langer dat we efficiënter moesten werken, minder afhankelijk moesten worden van dividendstromen en moesten inspelen op het afnemende aantal boeren. Maar op de een of andere manier kwamen we niet in actie. Nu moesten we wel. We hebben versneld de nieuwe koers gelanceerd die we al uitgestippeld hadden. Eind van het jaar moet de reorganisatie klaar zijn.”

ZLTO blijft participeren in voor boeren belangrijke bedrijven, zoals de Biomassa Centrale in Moerdijk. Die zet pluimveemest om in duurzame energie voor 90.000 huishoudens. Ze blijft gedeeld eigenaar van coöperaties als geitenzuivelverwerker Amalthea. Ze blijft belangen van boeren behartigen door mee te praten en denken over duurzame oplossingen. Wat verandert is dat de diensten waarvoor boeren betalen – bijvoorbeeld bedrijfsadvies over een bestemmingsplan – in de toekomst zakelijker en sneller geleverd worden. „Niet te veel intern overleg.” Dat kan ook niet. Van de vijftien managers zijn er nog zes over, van de vier directieleden nog één algemeen directeur. „Voor elke deal en elk advies moet één medewerker zich zo verantwoordelijk voelen dat hij ervan wakker ligt.”

De ZLTO-begroting is met tien miljoen euro teruggeschroefd. Personeel zal met advieswerk aan individuele en groepen boeren 8 miljoen extra moeten verdienen. Er komt nog wat dividend uit andere bedrijven en verder legt de ZLTO intern geld bij om de begroting sluitend te krijgen. Dat kan de organisatie tot 2017 volhouden. Dan wil ze onafhankelijk van dividend zijn.

Prijzenoorlog

Het afgelopen jaar is alles op alles gezet om Vion te redden. Vion heeft Grampian met verlies afgestoten, kleine slachterijen zijn gesloten, Banner Pharmacaps (gelatines) is succesvol verkocht. En de Vion Ingredients-divisie werd te koop gezet. ZLTO is blij met de verkoop van Vion Ingredients. Vooral omdat hiermee het voortbestaan van Vion Food is veiliggesteld. Belangrijk in deze tijd van prijzenoorlogen tussen supermarktketens. Veehouders moeten met hun vlees terechtkunnen bij een betrouwbare grote speler die zowel boeren als klanten fatsoenlijke prijzen biedt.

Hij gelooft in de nieuwe koers die ZLTO heeft uitgezet. Boer is het beroep van de toekomst, zegt hij, wijzend op de groeiende wereldbevolking, die vooral in steden woont. „En dan denk ik niet alleen aan voedselvoorziening, maar ook aan grondstoffen voor medicijnen, recreatie en zorg voor gehandicapten.” Zelf heeft hij vanmorgen nog zijn tachtig koeien gemolken. Al is hij als ZLTO-voorzitter natuurlijk vooral een weekendboer.