Uitgerekend de premier liet zijn gordijnen open

In deze rubriek bespreekt Martijn Kleppe maandelijks het gebruik van een opmerkelijke nieuwsfoto. Vandaag: achterkamertjes in beeld

D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold in het Torentje, 2 oktober 2013. Rechts minister Dijsselbloem van Financien. Foto Bart Maat

Met zijn handen in zijn zakken kijkt Pechtold naar Dijsselbloem en je ziet hem bijna denken: ‘Is dat alles wat jullie te bieden hebben?’ Het is één van de weinige foto’s waarin we iets te zien krijgen van het onderhandelingscircus dat al bijna twee weken gaande is. Meestal zien we fractievoorzitters op weg naar een ministerie terwijl ze in de camera roepen dat het ‘nu echt moet gaan gebeuren’. Zelden zien we het inkijkje dat fotograaf Bart Maat maakte en vorige week donderdag gepubliceerd is in NRC Handelsblad en de Volkskrant.

Niet alleen de houding van Pechtold is opvallend. Door het felle licht lijkt de ruimte een televisiestudio waarin de D66-fractievoorzitter mooi wordt uitgelicht.

De fotograaf stond aan de andere kant van de Hofvijver en tuurde lang door zijn lens tot hij de foto kon maken. Maar dat kon hij alleen omdat de gordijnen van het Torentje open waren. In combinatie met het felle licht en zijn volhardendheid moet het een fluitje van een cent zijn geweest.

Knap journalistiek werk? Of heeft hij onbewust meegewerkt aan de beeldvorming die Rutte in gang wilde zetten? Terwijl alle gesprekken gevoerd worden achter gesloten deuren liet uitgerekend de premier zijn gordijnen open. Zou hij de gordijnen vergeten zijn? Of wilde hij wellicht laten zien dat hij bereid is het gesprek aan te gaan tot in zijn kantoor? Waarschijnlijk het laatste. Op een andere foto kijkt Rutte naar buiten, recht in de lens van Maat die op dat moment ook het idee had dat hij gezien was. Desondanks bleven de gordijnen open.

De foto geeft een inkijkje in de achterkamertjes zoals we eerder dit jaar te zien kregen toen Rutte in een café in Den Bosch de pijnpunten van het sociaal akkoord besprak met FNV-voorman Ton Heerts. Met toestemming van beide heren maakte de eigenaar van het restaurant een foto en plaatste deze op zijn website. Waarna de foto door veel media werd opgepikt.

Net als de foto van Pechtold in het Torentje kan deze foto ook de indruk wekken dat Rutte zich bereid toont om met alle partijen in gesprek te gaan.

De beelden passen in een traditie van foto’s van informele besprekingen van politici. De foto van een dinerende Hans Wiegel en Dries van Agt in het Haagse restaurant Le Bistroquet is hiervan wellicht de bekendste. Hoewel de PvdA de verkiezingen van 1977 won en nog onderhandelde met het CDA, spraken beide heren tijdens het etentje al over een CDA-VVD kabinet. Fotograaf Theo Meijer maakte de foto na een tip van Wiegel waarna Het Vrije Volk de foto afdrukte met de kop ‘Waarover spraken zij?’ Pas toen bekend werd dat het tweede kabinet Den Uyl er niet zou komen, bleek het belang van de foto.

In 1981 maakte Bert Verhoeff een bijna identieke foto van Ed van Thijn en Hans Wiegel in hetzelfde restaurant. En tijdens de besprekingen van Rutte I plaatste De Telegraaf een foto op de voorpagina van Rutte en Verhagen die samen aten nadat de onderhandelingen voor een Paars Plus-kabinet stuk waren gelopen. Net als Meijer was ook fotograaf Serge Ligtenberg getipt over het etentje. Hij vond de heren na een zoektocht langs Haagse restaurants waarna ze hem toestemming gaven hen te fotograferen. Ogenschijnlijk nonchalant maar overduidelijk bewust van de fotograaf spraken zij verder. De volgende dag was Verhagen in zijn nopjes. ‘Leuke journalistiek’ noemde hij de foto toen hij de fotograaf weer zag.

Zouden Rutte en Pechtold de foto van hun overleg in het Torentje ook leuke journalistiek vinden? Het resultaat van de onderhandelingen zal allesbepalend zijn. Pas dan zullen ze zelf hun eigen invulling geven aan de foto.

Martijn Kleppe werkt als onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en is gespecialiseerd in persfotografie. Meer foto’s op nrc.nl/beeldverhaal. Tips en opmerkingen: beeldverhaal@nrc.nl