Het voorbeeld Martens

De vannacht op 77-jarige leeftijd overleden ex-premier Wilfried Martens van België past in het rijtje Kohl, Thatcher en Lubbers. Ook hij leidde begin jaren tachtig van de vorige eeuw zijn land door de economische crisis met straffe, onconventionele maatregelen. Dat was een knappe prestatie waarvoor hij pas veel later erkenning zou krijgen.

Zo weinig eervol als in 1992 Martens’ vertrek uit de Belgische politiek zich voltrok – zijn eigen christen-democratische partij was op hem uitgekeken – zo groot bleek de waardering in 2006, toen hij zijn ruim 900 pagina’s tellende memoires publiceerde. De in zijn tijd als premier denigrerend als „notaris” weggezette Martens heette bij vriend en vijand opeens een van de meest succesvolle premiers uit de Belgische geschiedenis.

Wilfried Martens was bij uitstek een politieke overlever. Dat blijkt alleen al uit de hoeveelheid kabinetten die hij op zijn naam heeft staan: niet minder dan negen. De zittingsduur van zijn kortste kabinet bedroeg vier maanden, die van zijn langstzittende bijna vier jaar. Niet voor niets gaf Martens zijn memoires de titel Luctor et Emergo mee: Ik worstel en kom boven.

Terwijl in Nederland de christen-democraat Ruud Lubbers de crisis te lijf ging met het in een onaantastbaar regeerakkoord vastgelegd no-nonsensebeleid, introduceerde Martens in België volmachten die het parlement op een aantal terreinen tijdelijk buitenspel zetten. Hij zal blijvend herinnerd worden door de spectaculaire devaluatie van de frank met 8,5 procent in februari 1982, waarmee hij de saneringsmaatregelen begeleidde. Daarmee toonde Martens durf.

Dat hij tevens de kunst van het politieke handwerk uitstekend beheerste, bewees Martens onder andere ten tijde van de abortuskwestie. De toenmalige koning Boudewijn weigerde in 1990 de wet te ondertekenen waarmee de Belgische abortuswetgeving aanzienlijk geliberaliseerd werd. Boudewijn beriep zich op gewetensproblemen. Omdat de koning zich in de ‘feitelijke onmogelijkheid om te regeren’ bevond, besloot Martens hem voor 36 uur uit zijn functie te ontheffen.

Het politieke dier in hem zorgde ervoor dat Martens tot vlak voor zijn dood politiek actief was. Pas begin deze maand gaf hij ten gevolge van gezondheidsproblemen het voorzitterschap op van de Europese Volkspartij, verreweg de meest invloedrijke partij in Europa. Vanuit die functie zat Wilfried Martens in het hart van de Europese politiek.

Martens toonde zich hiermee de representant van de verplaatsing van de nationale besluitvorming naar het Europese niveau. Vol overtuiging koos hij voor de niet te ontkennen realiteit. Een houding die bij de huidige generatie politici vaak zo node wordt gemist.