‘Fouten accountants zijn meer dan een incident’

Te vaak raken accountants in opspraak. Voorzitter Wieleman van de beroepsorganisatie: „Wij hebben nog een klus te doen.”

Accountants hebben het wettelijke monopolie op een cruciale publieke taak: het controleren en goedkeuren van de boeken van bedrijven. Maar hun imago heeft veel deuken opgelopen. Zo oordeelde de Accountantskamer onlangs dat KPMG de controle van jaarrekening van woningcorporatie Vestia volledig verkeerd uitvoerde. EY schikte recentelijk voor naar verluidt tientallen miljoenen wegens de rol van het kantoor bij het faillissement van it-bedrijf Landis. Toezichthouder AFM bracht de afgelopen jaren diverse harde rapporten uit over accountantskantoren.

Behalve van een negatief imago heeft de sector ook last van de crisis. De vier grootste accountantskantoren KPMG, Deloitte, PWC en EY niet uitgezonderd. De winst bij EY en Deloitte, zo bleek de afgelopen weken uit hun jaarcijfers. De omzet komt niet in de buurt van die van voor de crisis. Kantoren die niet horen bij de ‘Big Four’ verkeren in nog zwaarder weer. „Het is geen groeimarkt”, zegt Huub Wieleman, voorzitter van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA). „De omzet staat onder druk. Door de recessie proberen klanten meer of hetzelfde te krijgen voor minder geld.”

Er is veel negatief nieuws over accountants. Zij hebben nog niet de slechte reputatie van bankiers, maar begint het er niet op te lijken?

„Per saldo gaat er nog te veel niet goed. De NBA is een publiekrechtelijke organisatie die gaat over kwaliteit en reputatie. Wij hebben dus nog een klus te doen. Er zijn incidenten waarbij het werk niet goed gedaan is. Maar al die negatieve incidenten zijn niet van de afgelopen maand, ze beslaan een lange tijd. Ook al zijn er incidenten, een accountantsverklaring is het volle vertrouwen waard.”

Waarom noemt u dat incidenten?

„Weet je hoeveel accountantsverklaringen er zijn afgegeven de afgelopen tien jaar? Ik weet het ook niet precies, maar dat zijn er miljoenen.”

Dat is een statistische benadering. KPMG kreeg toch een boete van negen ton van toezichthouder AFM omdat er iets structureel mis was in de organisatie?

„De rapporten van de AFM en onze eigen onderzoeken geven duidelijk aan dat er ruimte is voor kwaliteitsverbetering. Als je constateert dat er diverse van die situaties zijn, dan is het meer dan een incident. Daarom hebben we ook verbeteringen ingezet.”

Wieleman zegt dat de NBA probeert het kennisniveau van accountants te verbeteren, én hun vermogen om financiële risico’s te signaleren. Op beide fronten zijn er diverse initiatieven, zoals het programma ‘Het moet beter’. De AFM constateerde dat jonge accountants het meeste weten en dat kennis bij de senioren is weggezakt. Daarom moeten alle accountants die de boeken controleren volgend jaar van de NBA een kennistoets afleggen.

Wat als je die toets niet haalt?

„Dan ga je een ander beroep zoeken. Je mag de toets overdoen, maar uiteindelijk moet je hem wel halen.”

Een recent AFM-onderzoek betreft kleine accountantskantoren. De AFM was bikkelhard en zei: stop er maar mee.

„Die oproep zal je van ons niet horen. Elk kantoor heeft het recht om zelf de afweging te maken: of drastisch investeren in kwaliteit, of naar alternatieven kijken.”

De reactie van de NBA was dat jullie er „met zorg” kennis van namen. Hoezo geen fellere bewoordingen?

„Wij willen dat de kwaliteit verbetert. We roepen kantoren daartoe op en dwingen verbeterplannen af. Met agressieve dingen in de pers roepen komen we niet verder.”

De NBA heeft accountants verplicht om hun kritische instelling te trainen.

„Ja en van daaruit hebben we een vervolg ontwikkeld: ‘zeg wat je ziet’. Accountants ontdekken allerlei zaken tijdens hun controles en dan is de vraag: durf je te zeggen wat je ziet. Daar mogen ze sterker in worden. Daarom voeren we een verplichte cursus van een dag in: met accountants en gedragswetenschappers.”

Hoe weet en meet je of zo’n dagcursus effectief is?

„Daar heb je geen objectief meetinstrument voor, behalve of er straks minder zaken in de krant staan waarbij dingen misgaan.”

Hoogleraar accountancy Marcel Pheijffer zei in juni in de Tweede Kamer dat het accountantsberoep nog steeds faalt. Mee eens?

„Ik zit er niet zo in als hij. Er is af en toe te veel zwaarmoedigheid. Ik heb een positieve inslag. We waarderen Marcel omdat hij unverfroren iedereen een spiegel voorhoudt. Er is de afgelopen jaren veel gebeurd en ik sluit niet uit dat er in de toekomst ook nog wel eens wat misgaat. Dus zo’n statement kan hij over drie jaar ook nog maken. Maar we zijn druk bezig. Het wordt ook echt beter.”

Onder accountants woedt een flinke discussie over het feit dat ze hun overuren niet meer krijgen uitbetaald. Wat vindt u daar van?

„In alle sectoren moet harder gewerkt worden voor de boterham, ook in de accountancy. Klanten vinden dat ze te veel betalen, partners dat ze er op achteruitgaan en werknemers dat ze harder moeten werken. Iedereen voelt wat pijn. Dat hoort bij recessie.”

Het inkomen van partners bij de meeste grote kantoren stijgt wel. Werknemers krijgen minder overuren betaald terwijl de bazen meer geld ontvangen. Dat is toch raar?

„In bijna alle jobs in de wereld worden helemaal geen overuren betaald. Neem consultants. Binnen de accountancy was dat wel zo, maar nu wordt er gewoon een vast loon betaald. Of dat salaris marktconform is? Ik kan je verzekeren van wel.”