Fel debat over karakter van Front National

Marine Le Pen wil iedereen aanklagen die haar partij extreem-rechts noemt.

Front National-aanvoerder Marine Le Pen afgelopen zondag tijdens een bezoek aan het gehucht Brachay in Oost-Frankrijk, waar zij bij de presidentsverkiezingen van 2012 72 procent van de stemmen kreeg. Foto AFP

Het Front National van Marine Le Pen wil Frankrijk uit de euro en de Europese Unie, de immigratie fors beperken om Fransen te kunnen voortrekken bij sociale voorzieningen en via een referendum de doodstraf opnieuw invoeren. Maakt dat de partij extreem-rechts?

Wetenschappers, journalisten en politici van links wisten niet hoe snel ze die vraag positief moesten beantwoorden, nadat Le Pen vorige week aankondigde iedereen die haar dit etiket zou opplakken, voor het gerecht te dagen. „Ons extreem-rechts noemen is een journalistieke fout, propaganda en een intellectuele miskleun”, zei ze.

Een partij die „altijd zondebokken aanwijst” en een „strategie van intimidatie” toepast, „blijft extreem-rechts”, reageerde de eerste secretaris van de Parti Socialiste, Harlem Désir. „Een partij die de doodstraf bepleit is een extreem-rechtse partij”, oordeelde hoofdredacteur Christophe Barbier van weekblad L’Express. En Le Monde besloot in een fel commentaar dat een partij die „zich tegen republikeinse principes van gelijkheid, broederschap en vrijheid keert”, die het ‘systeem’ verwerpt en die immigratie en de islam „stigmatiseert” extreem-rechts is, „nu, net als vroeger”.

Maar Le Pen wil niet „op één lijn” staan met de Noorse massamoordenaar Anders Breivik of met de Griekse neonazistische partij Gouden Dageraad, zei ze. Het FN noemt zichzelf, zoals meer nationalistische of populistische partijen in Europa, „links noch rechts”. Sinds ze in 2011 de partijleiding overnam van haar vader Jean-Marie heeft ze gepoogd het FN salonfähig te maken. Kwam haar vader regelmatig in opspraak door antisemitische en racistische uitspraken, nu wordt al te openlijk racisme angstvallig vermeden.

Minder dan een half jaar voor de Franse gemeenteraadsverkiezingen is het FN voor veel Fransen inmiddels een partij als alle andere. Maar in het proces van ‘ontdemonisering’, zoals Le Pen het noemt, blijft volgens haar de „partijdige” kwalificatie ‘extreem-rechts’ een hindernis: „Het is een belediging, een manier om een semantische oorlog tegen het FN te voeren”.

Het begrip extreem-rechts blijft moeilijk te definiëren en het Franse debat gaat alle kanten uit. „Je kunt moeilijk zeggen dat het FN een nazistische of een fascistische partij is”, meent de politicoloog Jean-Yves Camus, kenner van Europese populistische bewegingen. „Het Front National accepteert de regels van de democratie, maar heeft een geschiedenis en een ideologie die in de Franse context onmiskenbaar extreem-rechts is”, zegt hij door de telefoon. Hij wijst op de (in Frankrijk niet zo gangbare) categorische verwerping van de multiculturele samenleving, het pleidooi voor een sterke staat en het verzet tegen een „verrotte politieke klasse”. Maar vooral ook op het verleden.

Het FN is onder aanvoering van Jean-Marie Le Pen in 1972 voortgekomen uit samenwerking tussen neofascisten, pétainisten (die het Vichy-regime van maarschalk Pétain steunden), poujadisten (conservatieve middenstanders) en leden van de terreurorganisatie OAS, die de onafhankelijkheid van Algerije probeerde te voorkomen.

De oude Le Pen kwam in 2005 nog in opspraak door opmerkingen waarin hij de Duitse bezetting relativeerde. De gaskamers noemde hij een „detail” in de geschiedenis van de oorlog. Die ballast torst Marine Le Pen met zich mee. Ze verklaarde toen ze de partijleiding in 2011 overnam „het hele erfgoed” van de partij „te aanvaarden”. Haar vader, erevoorzitter van de partij, is nog altijd zeer actief. Hij is weer kandidaat voor het Europees Parlement. Camus: „Je kunt moeilijk zeggen dat hij op een zijspoor staat.”

Het huidige FN bepleit ‘nationale prioriteit’, wat zoiets betekent als mensen met een Frans paspoort voortrekken bij het toekennen van een woning. „Dat is in feite een pleidooi voor segregatie”, zegt politicoloog Thomas Guénolé van SciencesPo in Parijs.

Guénolé schreef op de site van weekblad Le Nouvel Observateur een open brief aan Le Pen waarin hij haar uitlegde waarom haar partij nog altijd het predikaat extreem-rechts zou verdienen. „U heeft de Jood eenvoudigweg vervangen door de Arabier als binnenlandse allochtone vijand die verantwoordelijk is voor al het kwaad, van de onveiligheid tot het terrorisme via de tekorten bij de sociale zekerheid.”

Le Nouvel Observateur zegt al een eerste aanklacht van Marine Le Pen ontvangen te hebben. Maar of ze uiteindelijk iedereen gaat aanklagen, valt te bezien. Haar vader sleepte in 1996 al eens om dezelfde reden de kranten Libération en Le Monde voor het gerecht. De rechter oordeelde dat een politieke partij zich heeft neer te leggen bij de vrijheid van meningsuiting.

De kwalificatie ‘extreem-rechts’ voor het FN was wat de rechter betreft overigens slechts „een opinie”.

    • Peter Vermaas