‘Door vergrijzing 200.000 meer laaggeletterden’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

Dat meldden onder meer het ANP en de nos op dinsdag

De aanleiding

Vijf jaar geleden zouden 1,1 miljoen volwassen Nederlanders de tekst in dit verhaal niet goed hebben kunnen begrijpen. Ook zou de bijsluiter van een medicijn te ingewikkeld geweest zijn. Omdat ze laaggeletterd waren.

Dit jaar zou het om nog meer mensen gaan. Dat meldden dinsdag onder meer het ANP en de NOS. Vergeleken met vijf jaar geleden zijn er in Nederland 200.000 laaggeletterden bijgekomen,z eggen zij. Het aantal is daarmee verhoogd van 1,1 miljoen naar 1,3 miljoen Nederlanders. Het NOS Journaal meldde dat de oorzaak hiervan de toegenomen vergrijzing zou zijn.

En, klopt het?

Laaggeletterden zijn mensen die het lastig vinden om complexe of abstracte informatiebronnen te gebruiken maar het zijn geen analfabeten – dat zijn mensen die onvoldoende of niet kunnen lezen of schrijven.

De cijfers voor laaggeletterdheid zijn gebaseerd op een onderzoek dat is uitgevoerd door de Programme for the International Assessment of Adult Competencies (PIAAC). Zij onderzoeken namens de OESO – de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling – iedere vijf jaar hoe het is gesteld met de kennis en vaardigheden van de bevolking in 24 verschillende landen. Het Nederlands onderzoek is in 2012 uitgevoerd onder 5.000 mensen tussen de leeftijd van 16 en 65 jaar. Nadat zij eerst een vragenlijst hadden ingevuld die duidelijkheid gaf over hun achtergrond zoals opleidingsniveau, gezondheid, arbeidsmarkt positie en maatschappelijke participatie legden zij vervolgens een taal- en rekentest af.

Marieke Buisman was een van de onderzoekers. „We testten onder 5.000 Nederlanders het feitelijk niveau van taalvaardigheid. Aan de hand van een taaltest van twee uur werd onderzocht in hoeverre mensen in staat zijn om de informatie die zij in het dagelijks leven tegenkomen te gebruiken om problemen op te lossen.” Naderhand werden mensen op een schaal van 1 tot en met 5 geplaatst. Op 1 staan de laaggeletterden en op 5 de excellente taalvaardigen, dat zijn mensen die goed in staat zijn om complexe informatiebronnen te gebruiken en abstracte informatie begrijpen.

Maar hoe kan het dat mensen laaggeletterd worden? Dat kan met verschillende factoren te maken hebben, zegt Kees de Glopper, hoogleraar taalbeheersing aan de Universiteit van Groningen. Mensen kunnen een baan hebben waarbij ze nooit met teksten in aanmerking komen, of het kan om mensen gaan die nooit informatie uit boeken of kranten halen maar gebruikmaken van audiovisuele bronnen.

Er zouden dus 200.000 laaggeletterden bij zijn gekomen in de afgelopen vijf jaar. De toename van het aantal laaggeletterden bevindt zich vooral in de leeftijdscategorie 45 tot 55 jaar. Buisman vindt het aannemelijk dat de toename van het aantal laaggeletterden te maken heeft met de vergrijzing. „We weten dat hoe ouder de persoon, des te lager hun niveau van vaardigheden. We weten ook dat er steeds meer oudere mensen bijkomen en dat heeft een negatieve invloed op het niveau van taalvaardigheid.”

De Glopper heeft het onderzoek bekeken en zegt: „Het is een degelijk onderzoek en ik ontken niet dat er een groep laaggeletterden is in Nederland, maar dit is wel een erg forse stijging. Van 1,1 miljoen laaggeletterden naar 1,3 miljoen mensen. Ik vind het curieus dat die daling in prestaties onder de leeftijdsgroep van 45 tot 55 jaar al inzet. ”

Jan Berenst is lector Taalgebruik & Leren aan de NHL Hogeschool in Leeuwarden en vindt het onwaarschijnlijk dat ouderen vanaf hun 45ste al minder goed kunnen lezen. „Dat het aantal laaggeletterden nu hoger ligt, is een gevolg van de wijze waarop het onderzoek gemeten is. Er zijn nu meer computer gerepresenteerde testen aangeboden in het onderzoek. Het is dus niet verrassend dat jongeren die veel vaardiger zijn met computers hier hoger scoren en dat de scores naarmate mensen ouder worden afnemen. Ouderen zijn iets minder snel en minder goed in staat om antwoord te geven op computers.”

Het klopt inderdaad dat de taaltest is afgelegd op een computer en vijf jaar geleden op papier werd afgelegd. Maar de onderzoeker Buisman zegt dat er wel rekening gehouden is met mensen die niet computervaardig zijn. Zij hebben de optie gekregen om een papieren test af te leggen en zijn voorafgaand aan de taaltest getoetst op hun computervaardigheid.

Conclusie

Onder meer het ANP en de NOS berichtten dinsdag dat Nederland 1,3 miljoen laaggeletterden telt, 200.000 meer dan vijf jaar geleden. De toename zou voornamelijk plaatsvinden in de leeftijdscategorie van volwassenen tussen de 45 en 55 jaar.

Twee hoogleraren vinden dat de uitvoering van het onderzoek er over het algemeen goed uitziet maar twijfelen toch aan de forste toename van 200.000 laaggeletterden en de reden die hiervoor wordt aangehaald, namelijk de vergrijzing. Maar aangezien het onderzoek rekening houdt met de computervaardigheid van mensen en goed achtergrondonderzoek heeft gedaan naar de respondenten, beoordelen wij deze stelling als waar. We hopen dat uit toekomstig onderzoek kan blijken of er een causaal verband is tussen vergrijzing en laaggeletterdheid.

    • Maral Noshad Sharifi