De publieke omroep zit klem en moet slanker en sterker

Wat ieder ook moge denken van de wat hooghartige tv-actie ‘Onze programma’s bezuinig je niet 1, 2,3 weg’, de publieke omroep zit zonder twijfel klem. De omvangrijke bezuinigingen waarover de Kamer vanochtend sprak zullen de programmering inderdaad vergaand beïnvloeden. Hopelijk blijven cultuur en informatie zoveel mogelijk buiten schot. Het marktaandeel zal krimpen: minder kijkers en minder reclame-inkomsten. Wat overigens ook zónder bezuinigingen al stond te gebeuren.

De publieke omroep is feitelijk een hybride publiek-private onderneming. Een kwart van de kosten wordt terugverdiend met reclame. Dat leidt vanzelf tot een marktgerichte programmering, voor een breed publiek. Een commercieel te exploiteren bereik is één van de levensvoorwaarden voor deze (semi-)publieke omroep. De NPO maakt dus wel degelijk ook programma’s om geld te verdienen, net als SBS en RTL. Echter: niet alleen, en dat is het cruciale verschil. Het geld wordt vervolgens mede besteed om iedere Nederlander toegang tot informatie, cultuur, educatie en verstrooiing te bieden. Precies zoals de wetgever wenst: een bodemvoorziening.

Die wettelijke opdracht staat ter discussie, al jaren. Moet het een overheidstaak blijven iedere burger toegang tot amusement te garanderen? Nee, dus. Is een nieuwe omroep niet veeleer aanvullend van karakter en dus minder breed en op bescheidener voet actief? Jazeker. Toen radio en tv nog de enige massamedia waren, was een brede opdracht geloofwaardig. De NPO en haar voorgangers hebben zich daar ook prima van gekweten. Zij het dat het bestel van ooit 21 zendgemachtigden, met de bijbehorende verspilling en verkaveling over geloven en gezindten, deze krant nooit aansprak.

Tijd, en vooral techniek staan echter niet stil. Er zijn bloeiende particuliere omroepen ontstaan met een groot en eveneens voor ieder toegankelijk aanbod aan informatie en amusement. Geheel gefinancierd door de markt. Internet is in vrijwel alle huishoudens beschikbaar. En daarmee ook radio- en tv-signalen uit de hele wereld. Zónder overheidsgeld. Er is voor iedereen meer informatie, amusement, educatie en cultuur te krijgen dan een gewoon mens in een heel leven aankan. Het aanbod is pluriformer, veelvormiger en ook onoverzichtelijker dan ooit. Het aantal kanalen blijft groeien, evenals de keuzemacht van de kijker. De mediaburger wordt mondiger en is beter opgeleid. De publieke omroep is dus toe aan herijking en een kleinere schaal. Als gids, betrouwbare bron en vaste waarde in het overaanbod. Met de focus op informatie, cultuur, educatie, drama en evenementen. Precies zoals NPO-baas Hagoort dit jaar al aankondigde. Erg moeilijk is de keuze voor de publieke omroep niet.