Alitalia kan niet alleen verder

De Italiaanse luchtvaartmaatschappij Alitalia dreigt te bezwijken onder haar schulden.

Een overname door Air France-KLM lijkt het meest logisch. Maar dat aarzelt omdat Alitalia een financieel risico is.

Alitalia wankelt. De al jaren noodlijdende Italiaanse luchtvaartmaatschappij dreigt te bezwijken onder haar schulden. Het bedrijf zou nog maar net voldoende geld in kas hebben om een paar weken door te vliegen.

Oliemaatschappij Eni dreigde geen kerosine meer te leveren als er niet snel wat gebeurt. Alitalia heeft inmiddels 30 miljoen euro schuld bij Eni, dat bedrag loopt elke dag op. „Wij kunnen het bedrijf niet in leven houden met brandstof”, zei topman Paolo Scaroni tegen het dagblad Corriere della Sera. Persbureau Reuters meldde dat passagiers het niet meer vertrouwen. Na het dreigement van Eni is de verkoop van tickets ingestort.

Alleen een kapitaalinjectie kan Alitalia uitkomst bieden – of een overname. Het Italiaanse kabinet probeert, tussen de politieke crisis door, een oplossing te vinden. Maar de meeste aandeelhouders van Alitalia staan niet te trappelen om nóg meer geld in de luchtvaartmaatschappij te steken. De afgelopen vijf jaar verloren ze al miljoenen op hun investering.

Net als begin dit jaar, toen een kapitaalinjectie van 150 miljoen euro de geruchtenstroom aanwakkerde, wordt nu weer volop gespeculeerd over de mogelijke redders van Alitalia. De Italiaanse bank Intesa Sanpaolo, tevens aandeelhouder van Alitalia, wordt genoemd als verschaffer van nieuw krediet. Ook een samenwerking met de Italiaanse spoorwegen zou zijn besproken.

Maar het meest hardnekkig zijn de berichten over een grotere rol van Air France-KLM bij Alitalia. De Frans-Nederlandse luchtvaartgroep heeft 25 procent van de aandelen in bezit. „Het is de meest logische oplossing”, zegt een commercieel directeur bij een grote luchtvaartalliantie. „Alitalia is te klein en te zwak om te overleven. En Air France-KLM kan Alitalia goed gebruiken voor de versterking van het Europese netwerk.”

Toch is het tekenend dat Lufthansa en British Airways, de twee andere grote luchtvaartmaatschappijen in Europa, niet geïnteresseerd zijn. Alitalia, een middelgrote maatschappij, vormt een risico. De vele vakbondjes houden sanering tegen. De bedrijfsvoering wordt in luchtvaartkringen als matig beschouwd. Het voormalige staatsbedrijf geldt als niet klantgericht, efficiënt en commercieel genoeg.

Verlies op volle vluchten

Maandag komen de aandeelhouders van Alitalia bijeen om te stemmen over de noodzakelijke kapitaalinjectie. Alitalia heeft vrijwel per direct 100 miljoen euro nodig om in ieder geval de vloot de komende weken in de lucht te houden. Analisten denken dat de luchtvaartmaatschappij zo’n 500 miljoen euro nodig heeft om echt uit de problemen te geraken.

En dat terwijl het bedrijf vijf jaar geleden een nieuw begin kon maken. Alitalia - Compagnia Aerea Italiana S.p.A is de doorstart van het ‘oude’ Alitalia. In 2008 werden de schulden van de luchtvaartmaatschappij grotendeels afgeschoven op de staat. Een consortium van Italiaanse banken, bedrijven en investeerders leverde nieuw kapitaal. Een van de nieuwe aandeelhouders bracht zelfs modernere vliegtuigen mee.

Maar de oude problemen bleven. Alitalia voert te weinig intercontinentale vluchten uit en verdient daar te weinig op – zelfs op volle vluchten naar Sydney wordt nog verlies geleden. En in eigen land wordt de Italiaanse maatschappij weggeconcurreerd. Op het traject Rome-Milaan, de belangrijkste binnenlandse route, verliest Alitalia in enorm tempo terrein aan de trein (betere dienstverlening) en aan prijsvechter EasyJet (stukken goedkoper). De aanhoudende verliezen na de doorstart hebben Alitalia een schuld van zo’n één miljard euro bezorgd. Daarom staat Air France-KLM anders in de gesprekken over samenwerking of een overname dan vijf jaar geleden. „Toen waren ze bereid om Alitalia met schulden en al over te nemen”, zegt een bron bij Alitalia. „Nu zijn we een economische crisis en vijf jaar slecht beleid verder, en is Air France voorzichtiger.”

In het voorjaar van 2008, vlak voor de parlementsverkiezingen, brak Air France de gesprekken met Alitalia af. Naar verluidt kreeg Air France toen onvoldoende garanties dat het bij Alitalia een saneringsplan kon doordrukken. Bovendien was er sterke politieke tegenwind. Toenmalig premier Prodi steunde de samenwerkingsplannen, maar met een verkiezingsoverwinning in zicht keerde Silvio Berlusconi zich tegen de ‘uitverkoop’ van nationaal erfgoed. Straks gaat Air France de toeristen naar de kastelen langs de Loire brengen, in plaats van naar Rome, Florence en Venetië, riep Berlusconi. Een groep bevriende investeerders bracht de eerste redding en een jaar later, in 2009, nam Air France- KLM een belang van 25 procent.

Het politiek verzet is nu veel kleiner. „Alitalia kan niet alleen verder”, zei premier Enrico Letta zondag. De pogingen van een paar jaar geleden om Alitalia in meerderheid Italiaans te houden waren volgens Letta „een vergissing waar we nu de prijs voor betalen”.

Onvermijdelijke reorganisatie

Een overname kan Air France-KLM veel voordelen bieden. Het bedrijf heeft ook te kampen met de concurrentie van de prijsvechters binnen Europa én van vliegtuigmaatschappijen uit de Golfstaten op intercontinentale vluchten. Met passagiers van Alitalia zou Air France-KLM zijn intercontinentale vluchten beter kunnen vullen.

Maar de investeerders die in 2008 instapten, zullen hun aandelen zo duur mogelijk proberen te verkopen. Air France-KLM zal voor een zo laag mogelijke prijs een groter belang willen nemen, en garanties willen dat een ingrijpende en onvermijdelijk pijnlijke reorganisatie wordt uitgevoerd. In Frankrijk ligt een investering in Alitalia sowieso gevoelig, omdat Air France daar zelf óók bezig is met een reorganisatie, waarbij zo’n 8.000 banen verdwijnen.

Alitalia heeft een redder nodig en er dient zich vooralsnog niemand anders aan. Air France-KLM zoekt nog een partner en ziet verder ook niet veel opties. Maar eventuele nauwere banden zullen vooral lijken op een verstandshuwelijk.

    • Dolf de Groot
    • Marc Leijendekker