Vier tips om de arbeidsmarkt ook straks te overleven

Word schaars

Nederland heeft het hoogste aantal hoogopgeleiden in Europa. Vorig jaar had 38 procent van de jongvolwassenen tussen 25 en 34 een hbo- of wo-diploma. En dat terwijl een deel van die leeftijdsgroep nog studeert en zijn diploma de komende jaren nog haalt.

Naar schatting haalt de helft van de Nederlandse jeugd een diploma in het hoger onderwijs. Een hoge opleiding wordt gemeengoed en alles wat doorsnee is, is niet interessant. Mits je kennis of vaardigheden hebt die schaars zijn, zegt Dick Koopman. Yacht, het recruitmentbureau waar hij werkt als directeur, zet in op superspecialisten: een marketeer met ICT-kennis die weet hoe je een algoritme moet schrijven voor het online plaatsen van banners, een plasmafysicus of een financieel specialist met vergaande kennis van een bepaald systeem.

De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) noemt ze de nieuwe kenniswerkers, en stelt dat Nederland in een rap tempo meer van dit soort mensen nodig heeft. Omdat ze productiever zijn en zorgen voor creatieve en innovatieve oplossingen. Er is grote behoefte aan alleskunners, zegt Luc Rietveld van de AWT. Mensen die naast specialisme over andere vaardigheden beschikken: mensen die veranderende wensen van consumenten kunnen peilen én verstand hebben van techniek, ingenieurs die Chinees of Duits spreken en techneuten met uitstekende communicatieve vaardigheden die grote bedrijven kunnen koppelen aan kleine innovatieve toeleveranciers.

Het schaap met de vijf poten is nog moeilijk te vinden, geeft hij toe, dus raadt hij organisaties aan te kijken naar de samenstelling van het team zodat alle vaardigheden toch vertegenwoordigd zijn. „Zo ontstaan veel carrièrekansen in de techniek voor mensen met een niet-technische achtergrond. Om te weten wat klanten beweegt, hoef je geen techneut te zijn, maar je moet je wel snel specialistische kennis eigen kunnen maken en daarvoor is een goede opleiding noodzakelijk”, aldus Rietveld.

Zit er bovenop

Het zijn vooral hun innovatieve vaardigheden waarmee kenniswerkers zich onderscheiden op de arbeidsmarkt, schrijft de AWT. Kennis heeft een steeds kortere levenscyclus dus het gaat vooral om veranderend vermogen, zegt Vincent Wolters, operationeel directeur bij Right Management. „De wil om te blijven ontwikkelen, is het beste wapen in de arbeidsmarkt van de toekomst. Veranderingen gebeuren niet van vandaag op morgen, maar je moet wel steeds bovenop de ontwikkelingen in je vakgebied zitten en tijdig reageren.” Veranderbereidheid kun je elke dag trainen volgens Wolters. „Steek je vinger op als je ziet dat je organisatie een bepaalde kant op gaat. Toon belangstelling en zeg dat je een bijdrage wilt leveren.”

De AWT raadt de overheid en het bedrijfsleven aan (toekomstige) werknemers te stimuleren om te investeren in kenniswerkersvaardigheden. Stages buiten het eigen bedrijf, een verblijf in het buitenland of ondernemen binnen de eigen onderneming (intrapreneurship) biedt ruimte om innovatieve vaardigheden en nieuwe ideeën op te doen, aldus Luc Rietveld van de AWT.

Snap jezelf

Het codewoord voor de arbeidsmarkt van de toekomst is talent. De tijd dat bedrijven succes boekten dankzij hun toegang tot het klassieke kapitaal (zoals geld en grondstoffen), is voorbij, betoogt Manpower-topman Jeffrey Joerres in het rapport Entering the human age waarin hij uitlegt hoe bedrijven een belangrijke concurrentievoorsprong kunnen nemen dankzij het talent van hun medewerkers.

„Investeren in snappen wie je bent en waar je talent ligt, is in een snel veranderende wereld bijna belangrijker dan het volgen van de juiste opleiding”, zegt Glenn van der Burg van MVO Nederland. „Als je begint met een studie is de vraag er, maar tegen de tijd dat je klaar bent, is de vraag verdampt. De arbeidsmarkt wordt vluchtiger en het geeft zekerheid als je weet wie je bent en wat je onderwerp is.” En dat gaat verder dan weten waar je goed in bent en met wie je wilt samenwerken, schrijft hij in Boven het maaiveld.

De essentie van het boek is te vatten in drie vragen: waar ben je goed in (talent), wat vind je belangrijk (waarden) en waar wil je aan bijdragen (intentie). Van der Burg: „Stel je bent goed in cijfers, integriteit is een belangrijke waarde voor je en als je gelooft dat banken op de wereld zijn om te helpen groeien dan past het bij je om bij een bank te gaan werken, maar wel bij een duurzame.”

Focus hebben, geeft niet alleen rust in een wereld waarin alles beschikbaar is, het helpt je ook op te vallen in de war for talent volgens Van der Burg. „Je weet wat je wilt lezen, met wie je moet netwerken, waar je over wilt bloggen.” Nog een tip van Koopman: „Als je weet wie je bent en wat kunt, laat het dan zien. Er komen nog steeds twintigers bij ons binnen die niet op Linkedin of Twitter zitten, daar snap ik niets van. Hoogopgeleiden krijgen het alleen maar drukker.”

Wat je ook doet, word géén manager

Als professional heb je de keus: of je ontwikkelt je tot kenniswerker of je gaat met je handen werken. Tussen nu en 2021 voorspelt het Hoofdbedrijfschap Ambachten een tekort van 230.000 ambachtslieden. Vooral in de bouw, de afbouw en de installatietechniek. Manager worden is misschien nog wel de slechtste keuze, zegt Koopman van Yacht. Door de hoge werkloosheid zijn er simpelweg minder mensen om leiding aan te geven en organisaties worden in de toekomst alleen maar platter. Er wordt gewerkt in zelfsturende teams en in projectgroepen waar werknemers wisselende rollen hebben.

Wel signaleert Koopman een toenemende behoefte aan leiders met een zogenoemd ‘rond profiel’: die zowel functioneel kunnen leidinggeven als het team of een organisatie kunnen inspireren. Han Mesters, sector banker bij ABN Amro, ziet hier kansen voor vrouwen. „De tijd dat je kunt imponeren met cijfers en statistieken is voorbij. Het gaat om empathische vaardigheden en een persoonlijke relatie opbouwen met medewerkers, dat zijn per definitie feminiene eigenschappen.”