Rusland misbruikt de wet maar is niet de enige

Greenpeace demonstreert vreedzaam. Behalve Rusland proberen ook de VS en Groot-Brittannië dat tegen te houden, meent Liesbeth van Tongeren.

Illustratie christo komarnitski

Achtentwintig vreedzame demonstranten van Greenpeace en twee onafhankelijke fotojournalisten zijn in Rusland aangeklaagd voor piraterij waarop maximaal vijftien jaar gevangenisstraf staat. Dit is gebeurd hoewel president Poetin vorige week nog zei dat deze demonstranten natuurlijk geen piraten zijn. Maar wat vanzelfsprekend is voor Poetin, terwijl hij de wereldpers te woord staat tijdens het Internationale Arctic Forum, is niet vanzelfsprekend voor justitie in Rusland.

Met haar schip Arctic Sunrise voerde de milieuorganisatie vorige maand in de Barentszzee actie bij een boorplatform van het Russische staatsenergiebedrijf Gazprom. De Arctic Sunrise vaart onder Nederlandse vlag. Op 20 september werden schip en bemanning door de Russen opgebracht. Greenpeace demonstreert al veertig jaar op zee tegen de walvisvangst, kernproeven, illegale visserij en oliewinning. Nooit hebben Greenpeacers iets gestolen of geweld gebruikt. Vreedzame demonstranten te moeten verdedigen tegen aanklachten van piraterij is alsof je Moeder Teresa moet verdedigen tegen aanklachten van openbare dronkenschap.

Ook in mijn tijd als directeur bij Greenpeace werden soms de vreemdste wetten van stal gehaald in pogingen om actievoerders van Greenpeace te vervolgen. Zo werden actievoerders in de VS beschuldigd van prostitutie op grond van een wet uit 1860 die kleine scheepjes verbood naar grote zeeschepen te varen die een haven binnenliepen. Vanaf die bootjes werden drank en dames aangeboden. Maar Greenpeace bood spandoeken en slogans aan.

Regeringen in de hele wereld misbruiken wetsartikelen om hen onwelgevallige demonstranten van zich af te houden en potentiële demonstranten te ontmoedigen. Onlangs was ik in het Verenigd Koninkrijk in Balcombe bij protesten tegen schaliegasboringen en voor schone energie. Ook daar ging het soms hard tegen hard en werden wetsartikelen, die zeiden dat je niet op de openbare weg mocht zitten, van stal gehaald om demonstranten te weren. Een van de spandoekteksten vatte het protest perfect samen: „This is what democracy looks like.” In een democratie wil de regering in theorie graag ruimte geven aan tegenstemmen, maar in de praktijk is dat o zo lastig. Er is steeds spanning tussen op gemakkelijke wijze de openbare orde handhaven en protest toestaan. Tussen naar ons hart of portemonnee luisteren.

Zowel Rusland als Nederland heeft grote financiële belangen bij olie- en gaswinning, en de Russen weren demonstraties tegen oliewinning bij de Noordpool met grof geweld. Maar ook onze regering wil de belangen van burgers en het milieu nog wel eens laten wijken als het over fossiele grondstoffen gaat. Denk aan de aardgasbevingen in Groningen waar de regering besloot het dringende advies te negeren van de eigen toezichthouder, het Staatstoezicht op de Mijnen. De bevolking krijgt intussen steeds meer aardbevingen te verduren. En denk aan het uitgeven van boorvergunningen voor schaliegas in Brabant en Flevoland zonder overleg met de plaatselijke bevolking. Of aan gaswinning onder de Waddenzee. De Russen drukken met meer geweld het protest de kop in – maar het patroon is hetzelfde. De (financiële) afhankelijkheid van fossiele energie is zo groot dat andere belangen daarvoor moeten wijken. Het siert onze regering dat ze op de bres springt voor de actievoerders in hun koude cellen in Rusland. Het feit dat minister Timmermans naar het Internationale Scheepvaarttribunaal in Hamburg gaat om te laten beoordelen of Russische grenstroepen het Greenpeaceschip mochten opbrengen, geeft hoop. Blij ben ik pas als actievoerster Faiza Oulahsen en haar collega’s terug zijn. De oplossing is een snelle overgang naar schone energie uit eigen land, zoals zon, wind en aardwarmte. Dan zijn we niet afhankelijk van olie- en gasrijke buitenlanden die vreedzaam democratisch protest niet accepteren.