Noord-Europa kaatst de bal terug naar Italië

Wie is verantwoordelijk voor het vluchtelingendrama op de Middellandse Zee? Noord- en Zuid-Europa ruziën. Wel komt er versterkte EU-controle.

Op 289 stond het dodental van de vluchtelingenramp bij het Italiaanse eiland Lampedusa vanochtend. Het vingerwijzen over wie hier in Europa verantwoordelijk voor is, is in in volle gang. Een vergadering van Europese migratieministers hierover, gisteren in Luxemburg, legde de verdeeldheid bloot.

Italië had het thema op de agenda geplaatst. Rome zegt de vluchtelingenstroom vanuit Noord-Afrika niet aan te kunnen en verlangt ‘solidariteit’ – de bewaking van buitengrenzen is nu een nationale verantwoordelijkheid. Italië is naar eigen zeggen overbelast, ook al omdat lidstaten waar vluchtelingen arriveren, ook de asielprocedure moeten afwikkelen.

Noord-Europese landen kaatsten de bal gisteren hard terug. Hans-Peter Friedrich, de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, noemde de Italiaanse opstelling „volledig onbegrijpelijk”. „Duitsland is het land dat de meeste vluchtelingen opneemt”, zei hij. „In Duitsland zijn er op 1 miljoen inwoners 946 vluchtelingen, in Italië 260.”

De door Italië waargenomen overbelasting, zeggen landen als Duitsland en Nederland, heeft een andere oorzaak: Rome heeft zijn asielsysteem niet op orde. Procedures zijn ingewikkeld, tolken en advocaten ontbreken vaak, een rommeltje, zo concludeerde ook de Raad van Europa vorig jaar. „Elk land moet zijn verdragsverplichtingen nakomen”, benadrukte Friedrich.

Eurocommissaris Cecilia Malmström maakte zich in Luxemburg sterk voor spreiding van asielzoekers over Europa, om Zuid-Europa te ontlasten. Tijdens een lange discussie bleek daarvoor weinig steun, zeggen aanwezigen. Beter ontvangen werd Malmströms plan voor „een grote Europese reddingsoperatie op de Middellandse Zee, van Spanje tot Cyprus”, onder leiding van Frontex, het EU-agentschap dat de bewaking van de Europese buitengrenzen coördineert.

Maar wanneer die begint, en hoe deze er concreet uit zal zien, kon de eurocommissaris niet zeggen. Toen journalisten doorvroegen, liet Malmström haar frustratie de vrije loop. „Ik heb al drie keer gezegd dat ik niet meer details kan geven.” Ook de aanwezige Nederlandse staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) kon dat niet. „Frontex moet een plan maken”, zei hij. „Ze moeten aangeven wat ze willen: meer reddingsboten? Meer mensen?”

Frontex heeft een – door de lidstaten bepaald – budget van 85 miljoen euro. „Minder dan wat Madrid onlangs betaalde voor een voetballer”, schamperde de liberale Europarlementariër Guy Verhofstadt. In 2011 kreeg Frontex er vanwege de ‘Arabische Lente’ eenmalig 30 miljoen euro bij, maar sindsdien kampt het met tekorten. Er zal dus geld bij moeten.

Frontex heeft geen eigen vloot of manschappen, het kan EU-lidstaten hierom vragen. Die worden vervolgens weer betaald uit het budget van het agentschap. Teeven bood gisteren de diensten van de Nederlandse marine aan, maar vindt wel dat van landen zonder marine dan een hogere financiële bijdrage mag worden gevraagd voor de reddingsmissie. „Dit is wel iets dat van de 28 lidstaten moet komen.”

Zo betekende solidariteit gisteren voor iedereen wat anders.

    • Stéphane Alonso