Machtiger dan de rest

Janet Yellen wordt vandaag voorgedragen als voorzitter van de Amerikaanse centrale bank. De belangrijkste baan van de wereldeconomie is voor de 67-jarige die bang was voor de crisis.

Het was juni 2007, kort voordat de Amerikaanse rommelhypothekencrisis losbarstte en de wereld in de zwaarste financiële crisis sinds de Grote Depressie werd gezogen. De rentecommissie van de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, was in vergadering. Voorzitter Ben Bernanke vertelde de andere commissieleden dat de zwakker wordende huizenmarkt voor „neerwaartse risico’s” zorgde, maar dat de economie er verder „gezond uitzag”.

Janet Yellen (67), destijds voorzitter van de Fed in San Francisco, had een andere mening. „Ik voel nog steeds de aanwezigheid van een gorilla van 300 kilo in de kamer, en dat is de huizenmarkt. Het risico dat de huizenmarkt verder zal verslechteren, met dalende huizenprijzen en oplopende betalingsachterstanden op hypotheken, bezorgt mij aanzienlijke angst.”

Dat niemand de crisis zag aankomen maar Yellen wel, levert haar nu de reputatie op van een scherpe, onafhankelijk denkende en uitgesproken econoom. En het bevestigt wat eigenlijk altijd over Yellen wordt gezegd: dat ze altijd beter is dan de rest. Op de basisschool in Brooklyn, waar ze opgroeide als kind van een arts en een huisvrouw, won ze alle denkbare prijzen.

Ze had een glansrijke loopbaan als academicus (Brown, Yale, Harvard, Berkeley) en ze maakte sinds 1977 een gestage klim binnen de Fed. Sinds 2010 is ze vicevoorzitter van het belangrijkste orgaan binnen het stelsel, de commissie die de rente bepaalt en grote ingrepen kan doen zoals het huidige stimuleringsprogramma, waarbij de Fed maandelijks voor 85 miljard dollar aan hypotheek- en staatsobligaties opkoopt.

Weinig weerstand

Het zal haar taak worden om dat programma af te bouwen zonder grote schokken te veroorzaken voor de economische groei, zowel in de Verenigde Staten als in de rest van de wereld. Hoe moeilijk die opdracht is, bleek in mei toen Bernanke voor het eerst opwierp dat hij overwoog de geldkraan dicht te draaien. Er ontstond grote onrust op de financiële markten, waar opkomende en kwetsbare economieën als India en Indonesië het meeste schade van ondervonden.

Er wordt geen grote weerstand verwacht in de Bankencommissie van de Amerikaanse senaat, die president Obama’s voordracht van Yellen moet goedkeuren. Dat zou anders geweest zijn als de president Yellens tegenkandidaat, oud-minister van Financiën Larry Summers zou hebben voorgedragen. Summers trok zich vorige maand terug nadat duidelijk was geworden dat zijn benoeming een strijd zou worden.

Summers was controversieel, niet alleen om zijn onhebbelijkheden die zich slecht verhouden tot de functie. Maar ook omdat hij wordt gezien als een van de voorvechters van de deregulering van de financiële markten in de jaren negentig. Velen, vooral Democraten, vinden dat daardoor de huidige crisis heeft kunnen ontstaan. Als minister heeft Summers geijverd voor het intrekken van de Glass-Steagall Act, de wet die voorschreef dat gewone banken geen zakenbankactiviteiten mogen uitvoeren.

Dat Yellen destijds, als voorzitter van president Clintons Raad van Economische Adviseurs, ook voorstander was van het intrekken van de wet, wordt haar nu vergeven.

Inflatieduif

Yellen kan wel kritische vragen verwachten van Republikeinse senatoren. Ze staat bekend als inflatieduif, iemand die sneller dan anderen bereid is om de rente laag te houden en zo de werkgelegenheid te bevorderen, ook als dit tot hogere inflatie kan leiden.

Binnen de rentecommissie bestaat onenigheid over het tempo waarin het stimuleringsprogramma moet worden afgebouwd. Aan Yellen de taak om de tien leden tot overeenstemming te brengen. Voor Obama heeft waarschijnlijk meegewogen dat zij bekendstaat als iemand die de consensus zoekt.

Yellen is medeontwerper van het stimuleringsprogramma dat de Amerikaanse economie weer aan de praat heeft gekregen. De markten verwachten dat zij het op ongeveer dezelfde behoedzame wijze zal afbouwen als Bernanke zou hebben gedaan. Dat Obama haar voordraagt terwijl hij midden in de crisis over de shutdown van de overheid en het schuldenplafond zit, kan gezien worden als een signaal aan de markten. Die beginnen te vrezen voor een verder verlies van de Amerikaanse kredietwaardigheid of zelfs een faillissement.

Met de timing van deze voordracht wil Obama stabiliteit uitdragen: de regering is nog in staat om belangrijke beslissingen te nemen. Ook Yellen zelf belichaamt die stabiliteit: met haar weet je wat je krijgt. Yellen zal de Fed leiden met zachte maar ferme hand.