Gevierd en omstreden als opera-, film- en toneelregisseur

Patrice Chéreau (1944-2013)

Zijn onconventionele opvattingen leverden de Fransman lof en haat op.

„Passie hoort evenzeer in een museumzaal of op een kerkhof thuis als daarbuiten”, zei de Franse opera-, film- en toneelregisseur Patrice Chéreau in een interview. De opmerking is kenmerkend voor zijn onconventionele theateropvattingen. Afgelopen maandag overleed Chéreau op 68-jarige leeftijd aan longkanker in zijn woonplaats Parijs.

Twee jaar geleden bracht hij de voorstelling Droom van de herfst van Jon Fosse. Chéreau situeerde dit stuk, dat zich afspeelt op een kerkhof, in een zaal in het Louvre. In Parijs leidde die ingreep tot een storm van protest.

In 1976, op 31-jarige leeftijd, zorgde zijn regie van Wagners Der Ring des Nibelungen voor een reusachtige ophef in Bayreuth. In zijn geruchtmakende enscenering verplaatste Chéreau de handeling naar de negentiende-eeuwse industriële revolutie met verwijzingen naar opkomend nazisme. Het publiek kwam in opstand; Chéreau kreeg doodsbedreigingen. Maar bij een reprise vier jaar later gaf het publiek hem 85 minuten applaus.

In 2007 viel hem nog eens zo’n ovationeel applaus ten deel, voor From the House of the Dead (1928) van Janácek, dat in première ging tijdens de Wiener Festwochen. Het libretto is ontleend aan Dostojevski’s Siberische kampherinneringen. In de regie van Chéreau leeft er, ondanks alle dood, toch een sprankje hoop.

Chéreau groeide op in een arm, artistiek milieu in Parijs. Zijn vader was kunstschilder die „alleen en eenzaam leefde met zijn doeken”, aldus Chéreau. Op de middelbare school ontdekte hij het theater, dat hem „verder bracht in het leven”. Van jongs af aan hield hij ervan mensen op het podium te vertellen wat ze moeten doen.

Ook als cineast verwierf Chéreau faam. Een van zijn tederste films is Gabrielle (2005) met Isabelle Huppert in de hoofdrol. Killer en onverbloemd erotisch was Intimacy (2001), waarin de lichamelijke liefde echt werd beleefd. Ook dat zorgde voor ophef. Chéreau regisseerde aan het eind van zijn leven nog even makkelijk in Londen als Parijs of Avignon. Hij is altijd trouw gebleven aan zijn werkwijze uit zijn vroegste jeugd: theater als een gezamenlijke belevenis, niet eenzaam.

    • Kester Freriks