Eerste Kamer weigert ‘draak van wet’ te slikken

De senaat trekt voor het eerst een streep door een cruciaal kabinetsplan. Het wetsvoorstel tot hervorming van de pensioenen is „een draak”.

Na zich zo’n twee uur te hebben verdedigd in de senaat, trok staatssecretaris Frans Weekers (Financiën, VVD) de onvermijdelijke conclusie. Hij zou er niet in slagen de meerderheid van de Eerste Kamer achter zijn pensioenplannen te krijgen. Sterker: „Er is zelfs geen minderheid waarop u kunt rekenen”, schamperde senator Wopke Hoekstra (CDA). Ook de coalitiepartijen VVD en PvdA hadden immers grote bezwaren tegen een deel van de pensioenhervorming die het kabinet aan de Eerste Kamer had voorgelegd.

De interruptie tekende de eenzame positie van Weekers en staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA), die vervolgens besloten de zaak niet verder op de spits te drijven. Ze keren vrijdag terug naar de ministerraad om hun pensioenplannen opnieuw te bespreken. Zonder het formeel weg te stemmen, heeft de senaat gisteren voor het eerst een streep getrokken door een essentieel besparingsvoorstel van het kabinet-Rutte II.

Met kleine reparaties hoeven de bewindslieden niet aan te komen in de senaat, zo was de duidelijke boodschap van alle oppositiepartijen – inclusief de ‘constructieve’ fracties D66, GroenLinks en ChristenUnie die momenteel met het kabinet onderhandelen over steun voor diverse plannen. „De bewindslieden hebben dit voorstel met schaamrood op de kaken verdedigd. Loyaal aan het kabinet, maar deloyaal aan de werknemers”, zei senator Joris Backer van D66.

Senatoren lieten zich niet gijzelen door de lopende onderhandelingen in de Tweede Kamer. Hun woorden lieten geen enkele ruimte om later toch in te stemmen met deze pensioenplannen, mochten die onderdeel uitmaken van een akkoord. De Eerste Kamerleden veroordelen dat niet de hervorming zelf, maar de miljardenopbrengst van het pensioenplan leidend is. Ze hekelen dat de kritiek van de Raad van State is genegeerd, en ontraden plannen waar vooral jongeren de dupe van zouden worden. Omdat bovendien onwaarschijnlijk is dat pensioenfondsen hun premies verlagen als gevolg van de maatregelen, zijn de opbrengsten voor zowel werknemers als het kabinet twijfelachtig.

Die, volgens de oppositie, basale fouten hadden al in het debat met de Tweede Kamer gecorrigeerd moeten worden, constateerden de senatoren. Nu kregen zij het verwijt een politieke rol te spelen, omdat de coalitie nu eenmaal geen meerderheid heeft in de senaat. In de coalitie is geopperd dat plannen ook zonder steun van de oppositie naar de Eerste Kamer gestuurd kunnen worden, omdat de senaat geen politieke rol hoort te spelen.

Daar denken ze in de senaat zelf anders over. „U hebt zichzelf in de nesten gewerkt door niet adequaat te luisteren in de Tweede Kamer, waardoor u hier tegen een muur oploopt. Een muur die wij niet gemetseld hebben, maar een muur die u nooit hebt gezien”, zei Tof Thissen (GroenLinks). „Met de manier waarop deze staatssecretaris met een draak van een wet naar de Kamer komt, dwingt hij ons gewoon in een rol die wij eigenlijk te politiek vinden.”

Dat Weekers en Klijnsma in de Tweede Kamer nauwelijks naar bredere steun hebben gezocht, is een feit. Volgens Thissen is het een strategische fout, volgens de staatssecretarissen vooral een gebrek aan ruimte. De plannen – vastgelegd in het regeerakkoord – moesten jaarlijks zo’n 1,5 miljard euro extra belastinginkomsten opleveren. Daarom wees Weekers voortdurend op „de grote budgettaire consequenties” van mogelijke wijzigingen van de voorstellen. Daarbij werd ook nog een deel van de wetgeving voorgeschreven door het sociaal akkoord dat in april met werkgevers en werknemers is afgesproken.

De uitkomst van het debat gisteren stond tevoren vast. Senatoren hadden hun verzet tegen de plannen eerder kenbaar gemaakt. Een aanbod van GroenLinks-senator Thissen om Weekers na een paar minuten uit zijn lijden te verlossen, nam de staatssecretaris niet aan. Hij wilde per se alle vragen beantwoorden, ook al kon hij de senatoren niet overtuigen.

Tot hun verbazing bood Weekers gisteren wel voor het eerst enige speelruimte. Het is voorstelbaar dat een pensioenhervorming minder geld oplevert dan het kabinet heeft ingeboekt. Dat zal dan wel elders moeten worden opgehaald. De opmerking van Weekers was het enige signaal dat het kabinet toch zocht naar een plan B om uit de impasse met de senaat te komen. „Een ingecalculeerde knieval”, aldus een ingewijde.

    • Emilie van Outeren
    • Erik van der Walle