Den Haag heeft geen visie, dus: een commissie!

Vandaag protesteert de publieke omroep tegen bezuinigingen Maar wat voor publieke omroep willen we eigenlijk? Meer reclame? Meer nieuws? Het kabinet heeft een commissie gevraagd om advies

redacteur media

Omroepbestuurders hebben het druk deze week. Maandag moesten ze hun afkeer uitspreken over een brief van staatssecretaris Dekker, waarin hij meer reclame bij de publieke omroep een interessante optie noemt. Vandaag gaan ze demonstreren op het Malieveld tegen voorgenomen bezuinigingen. Donderdag spreekt de Kamer over de publieke omroep.

Meer eigen inkomsten door meer reclame. De politiek gelooft erin, de omroep niet. Nu mag het (nog) niet van de Mediawet, want de publieke omroep moet zich onderscheiden van de commerciële zenders. Maar die wet kan worden aangepast, liet staatssecretaris Sander Dekker (Media, VVD) weten.

Meer reclame kan de publieke omroep 35 tot 46 miljoen euro per jaar extra opleveren. Nu verdient de STER jaarlijks circa 200 miljoen euro. Adviesbureau Boston Consulting Group (BCG) publiceerde vorige week zijn onderzoek naar alternatieve inkomstenbronnen van de publieke omroep.

Het bedrag zou de extra bezuiniging op de landelijke publieke omroep compenseren die het huidige kabinet wil doorvoeren: 45 miljoen op de landelijke omroepen, 57 miljoen op ‘overige mediaposten’ zoals regionale omroepen: 102 miljoen in totaal.

Zou het kabinet kiezen voor zo’n ‘commerciëlere’ publieke omroep, dan leidt dat zonder twijfel tot meer protesten van RTL, SBS en anderen. Wat hen betreft zou alle reclame juist moeten verdwijnen van de publieke omroep. De Tweede Kamer vindt verder dat de distributeurs meer moeten betalen aan de publieke omroep. Ziggo, UPC en KPN betalen nu 11,4 miljoen per jaar.

Is er nog genoeg geld om een ‘brede’ omroep te zijn, van en voor iedereen? Of heeft Dekker eigenlijk liever een smalle omroep met uitsluitend programma’s die de commerciëlen niet maken? Een omroep met leden of met een andere maatschappelijke verankering?

Het kabinet weet het niet precies. Tot nu toe is de omroep vooral geschikt als bezuinigingspost. De vorige regering schrapte 127 miljoen euro bij de landelijke omroepen. Met slim politiek spel wisten de omroepverenigingen toen een deel van de mediabezuinigingen van in totaal 200 miljoen af te schuiven op ‘overige posten’ als de Wereldomroep en de omroeporkesten.

De huidige regering slaat de landelijke omroepen nogmaals aan, nu voor 45 miljoen. Ook verdwijnen het Mediafonds (tv-series, documentaires) en de religieuze omroepen.

Een visie op de publieke media heeft staatssecretaris Dekker voorlopig uitbesteed aan externe adviseurs. Er lopen drie onderzoeken: het reeds opgeleverde BCG-onderzoek naar alternatieve inkomsten; een onderzoek naar samenwerking tussen regionale en landelijke omroepen; en het belangrijkste onderzoek: dat naar de toekomst van het bestel.

Omroepmedewerkers verbazen zich over die volgorde: eerst bezuinigen en daarna nadenken over taak, functie en organisatie. Maar die bezuiniging is al ingeboekt, de coalitie weigert die te schrappen en de onderzoekers zijn al aan het werk.

Een commissie van de Raad voor Cultuur onder leiding van Inge Brakman (oud-voorzitter Commissariaat voor de Media) moet voor 31 januari een advies uitbrengen over het nieuwe bestel. De belangrijkste vraag: wat kan en moet de publieke omroep doen, gegeven de „nieuwe financiële realiteit” en de snelle veranderingen in het medialandschap, om zijn maatschappelijke functie te blijven vervullen? De commissie kijkt naar innovatie, organisatie, programmering en samenwerking tussen omroepen en pers.

De kans dat het kabinet het advies van deze commissie volgt, lijkt groter dan bij vorige onderzoeken. In de eerste plaats is de staatssecretaris zelf voorstander van hervorming van het bestel. „Dat er keuzes gemaakt moeten worden, is evident”, stelt Dekker in zijn adviesaanvraag.

Er moet ook wel wat gebeuren, want de omroepen krijgen simpelweg minder budget. Als er niets verandert, stelde adviesbureau BCG vorige week, dalen de inkomsten verder. Televisiereclame neemt af, programmabladen verkopen slechter, topvoetbal gaat mogelijk naar de commerciële omroepen.

Maar de grootste drijfveer voor veranderingen is de digitalisering en alle gevolgen daarvan voor het mediagebruik van consumenten en de internationalisering van de markt. Dankzij internet is er geen schaarste meer. Bedrijven als Netflix, HBO, Apple, Google en Amazon bereiken gemakkelijk kijkers en luisteraars.

Die kijker en luisteraar wil tv en radio steeds vaker consumeren waar, wanneer en hoe hij zelf bepaalt. Ouders van jonge kinderen kunnen nog maar moeilijk uitleggen dat Sesamstraat nog niet is begonnen. Of erger, al is geweest. Je pakt toch gewoon je tablet, papa, en drukt op een knop? Voor hen betekent het niets dat de NTR Sesamstraat uitzendt. En de TROS de programma’s van de Efteling. Of RTL.

Toch hebben de oude omroepverenigingen nog veel macht in Hilversum en Den Haag. Er lopen nog steeds sterke lijnen tussen Mediapark en Binnenhof, een erfenis uit de hoogtijdagen van de verzuiling. Het is dan ook de vraag of de commissie-Brakman zich heel stellig gaat uitspreken over de organisatie van Hilversum. Ook al is dat misschien beter voor de kijker.