De natuur is niet meer typisch socialistisch

Burlend edelhert in ‘VroegeVogelsTV’ (VARA).

Spelende wezels, een wegslak, zwarte ibissen, een computerprogramma dat de bewegingen van een spreeuwenzwerm analyseert: ik wil het allemaal wel zien en weten. Deel van de charme van VroegeVogelsTV (VARA) is dat iedereen video’s en foto’s van natuur in Nederland mag opsturen.

Het past loepzuiver in de traditie van Bert Garthoff en de Geluidsjagers van de Vereniging Arbeiders Radio Amateurs. Vroeger hoorde de natuur bij de socialistische zuil. Het heeft iets heel charmants dat je daar nog sporen van kunt terugvinden in de huidige programmering.

Zo kun je ook met enige moeite in de gesprekken van Arie Boomsma met stotteraars in Sprakeloos (KRO) een katholieke pastorale identiteit ontdekken. Of in de pleidooien van Altijd wat (NCRV) voor meer spiritualiteit en onthaasting een protestants-contemplatieve.

Het probleem is alleen dat bijna niemand die tradities meer kent of zelfs weet welke omroep een bepaald programma uitzendt. De zuilen van de publieke omroep vormen het allerlaatste restant van een in de samenleving zo goed als verdwenen levensbeschouwelijke apartheid.

De doodsstrijd van de zuilen is ook in feite de achtergrond van het verzet tegen de bezuiniging van 100 miljoen euro extra op de publieke omroep. Die maatregel is een wrede en oneigenlijke manier om het bestel op te blazen. Tot en met het kabinet-Balkenende IV konden de levensbeschouwelijke omroepen op een ruime bevriende Kamermeerderheid rekenen. Dat is nu voorbij.

De discussie of de publieke omroep wel of niet amusement en sport moet uitzenden verhult een belangrijker tegenstelling. Sinds de komst van de commerciële zenders in 1989 heeft Den Haag Hilversum opgedragen een zo breed mogelijk publiek te bedienen, in tegenstelling tot wat in omringende landen gebeurt, waar de publieke omroep minder goed bekeken wordt maar wel de culturele, maatschappelijke en politieke normen blijft durven poneren.

Uit angst om de controle over de massa kwijt te raken, moesten de zuilen veel water bij de wijn te doen. Daarom hangt in verkiezingstijd de waardering van politici af van wat BN’ers over ze zeggen: Wouter Bos vertelde in Zomergasten (VPRO) dat zijn campagne strandde op het negatieve oordeel van talentenjager Henkjan Smits.

Daarom wordt in Pauw & Witteman (VARA) het legitieme betoog van columnist Asha ten Broeke tegen seksistische speelgoedfolders of van dichter Quinsy Gario tegen Zwarte Piet weggehoond door toevallige lichtgewichten aan tafel. Alles voor de kijkcijfers en de mix van hoge en lage cultuur.

Dat is wat de publieke omroep echt bedreigt: een door angst gedicteerde uitholling van binnenuit, niet het gevaar dat ‘gewone mensen’ hun sport en shows afgepakt zou worden.

In RTL Late Night citeerde Humberto Tan gisteren zijn hoogste baas Bert Habets. Die zou wel 75 procent van de publieke programma’s willen overnemen. Vast niet VroegeVogelsTV, want daar heb je nou juist een publieke zender voor.

    • Hans Beerekamp