Zee van zwarte jassen na dood van rabbijn in Israël

Rabbijn Ovadia Yosef

Israël staat op zijn kop na de dood van de invloedrijke leider van de sefardische Shas-partij

De straten van de Israëlische hoofdstad Jeruzalem werden gisteren verzwolgen door een zee van zwarte jassen en hoeden. Huilende ultra-orthodoxen eerden de gisteren overleden rabbijn Ovadia Yosef, de invloedrijke spiritueel leider van de ultra-orthodoxe Shas-partij die vocht voor de emancipatie van Sefardische joden in Israël. Het busje met zijn lichaam stond urenlang vast in een massa van naar schatting 700.000 volgelingen op weg naar de begraafplaats. Ovadia Yosef, die door velen wordt gezien als gadol hador, de grootste rabbijn van zijn generatie, is 93 jaar geworden.

Niet lang nadat het nieuws gisteren bekend was gemaakt stond er al een menigte rouwende volgelingen voor het ziekenhuis in Jeruzalem de kaddish, het joodse gebed voor de doden, te reciteren. Televisiezenders meldden dat belangrijke snelwegen verstopt raakten doordat tienduizenden mensen naar Jeruzalem probeerden te komen om zijn begrafenis later op de dag bij te wonen. Premier Benjamin Netanyahu uitte zijn „diepe verdriet” over Ovadia Yosefs dood en beschreef hem als „een van de grootste rabbijnen van onze generatie”.

De uitgesproken Ovadia Yosef was zeer geliefd bij zijn volgelingen. De in Irak geboren rabbijn was één van de meest vooraanstaande duiders van de Thora, die enkele historische uitspraken op zijn naam had staan. Zo bepaalde hij dat een groep Ethiopische Joden naar Israël mochten emigreren. In een baanbrekende uitspraak zei hij dat Israël land mocht afstaan in ruil voor vrede – het redden van levens was het belangrijkst.

Ovadia Yosef kreeg nationale bekendheid als Sefardische opperrabbijn van 1972 tot 1983. Zijn aanzien gaf een enorme dosis zelfvertrouwen aan de Sefardische joden in Israël, zoals de immigranten uit Noord-Afrika en Arabische landen heten. Deze verarmde gemeenschap – ongeveer de helft van de bevolking – voelde zich gediscrimineerd en achtergesteld bij de Ashkenazische Joden (van Europese afkomst), die de regering en religieuze instituties domineerden.

In 1984 richtte hij Shas op om de politieke vertegenwoordiging van de Sefardische joden te verbeteren. De partij kwam met vier zetels in de Knesset en groeide eind jaren negentig uit tot de derde partij van het land. Shas zat in bijna alle regeringen van de afgelopen drie decennia. Ovadia Yosef werd een cruciale speler in de Israëlische politiek. Premiers en ministers kwamen langs voor advies. Hij begroette bezoekers steevast met een speels tikje in het gezicht.

Shas heeft handig gebruik gemaakt van zijn buitenproportionele macht om overheidsgeld naar zijn religieuze scholen, synagogen, rituele badhuizen en (vruchtbaarheids)klinieken te sluizen. Dit heeft geleid tot kritiek uit seculiere hoek. Niet alleen omdat het onderwijs op religieuze scholen de hoofdzakelijk mannelijke leerlingen nauwelijks voorbereidt op de arbeidsmarkt. Tijdens de sociale protesten van vorig jaar tegen de gestegen kosten van levensonderhoud klonk nog een andere grief: de ultra-orthodoxen hebben de privileges, wij de lasten.

Na een serie schandalen – partijleider Aryeh Deri verdween in 2011 achter de tralies wegens corruptie – heeft Shas inmiddels nog maar elf zetels. De partij zit in de oppositie, maar leeft weer op in de peilingen sinds Deri terug is aan het roer.

Ovadia zelf was ook regelmatig onderwerp van controverse. De rabbijn was zowel qua uitspraken als uiterlijk een opmerkelijke mengeling van traditie en populisme. Getooid met een tulband, een met gouden stiksels versierd gewaad en zonnebril gebruikte hij zijn zaterdagse preek, die op televisie werd uitgezonden, om hard uit te halen naar iedereen die hij verachtte. Er zijn weinig groepen in Israël die niet door hem zijn beledigd: homo’s, vrouwen, Palestijnen, seculiere joden, overlevenden van de Holocaust.

Premier Benjamin Netanyahu noemde hij een „blinde geit”, Palestijnen waren „slangen”, en de Palestijnse leider Mahmoud Abbas moest „verdwijnen van onze wereld”.

De kring rond Ovadia Yosef was de afgelopen jaren steeds meer gepreoccupeerd met de vraag wie hem moest opvolgen als spiritueel leider van Shas. Het gekonkel tussen de belangrijkste gegadigden, onder wie zijn zoon Yitzhak, gaat vooralsnog onverminderd door.

    • Toon Beemsterboer