Tegen Britten en tegen hun raketten

Nucleaire basis Faslane geldt als symbool van Londens heerszucht

Vanaf het kamp van de activisten, veertig kilometer ten noorden van Glasgow, is het nog een half uur stevig doorlopen naar de hoofdingang van de marinebasis Clyde in Faslane. Langs metershoge hekken, met daarachter een prikkeldraadbarrière, bewakingscamera’s, en borden met de waarschuwing dat er politiehonden loslopen. Af en toe is er een glimp op te vangen van een met groene bergen omringd Loch Gare.

En daarin liggen de vier onderzeeërs met Trident-kernraketten die van het Verenigd Koninkrijk een nucleaire macht maken. „Als ze hier niet zouden liggen, zou dit een prachtig natuurgebied kunnen zijn”, zegt Jimmy, een 31-jarige activist uit Glasgow. Hij leidt rond door het kamp; kleurrijk beschilderde, ietwat gammele caravans in een idyllisch stukje bos. Trots wijst hij op de boom die twee slachtoffers van Hiroshima in 1985 plantten, toen het kamp drie jaar bestond.

Zo lang al leggen Jimmy en zijn voorgangers de weg af naar de ingang van Clyde. Ze ketenden zich vast aan de hekken, knipten die door, vormden menselijke wegblokkades. Om ervoor te zorgen dat Trident, de verzamelnaam voor de vier onderzeeërs, 32 kernraketten en 160 kernkoppen, wordt ontmanteld.

En niet eerder waren ze zo hoopvol dat hun protest succes kan hebben. Want door het debat over een onafhankelijk Schotland, waarover over een jaar een referendum wordt gehouden, heeft het kernwapenvraagstuk een nieuwe impuls gekregen. De Scottish National Party (SNP) heeft beloofd Trident te verwijderen als de Schotten ‘ja’ stemmen.

Daar wijzen de peilingen vooralsnog niet op: 60 procent van de Schotten zou tegen onafhankelijkheid zijn. Maar de SNP weet ook dat 80 procent Trident kwijt wil, en dat de oppositie, verzameld onder de noemer Better Together, vindt dat „de marinebasis in Faslane een onmisbaar onderdeel van de Britse defensie” is.

„Trident en diens voorganger Polaris zijn Schotland opgelegd”, zeg Bill Kidd, parlementslid namens Glasgow. Hij is de chief whip van de SNP, de man die de rest van de partij in het gareel moet houden. De Schotse onafhankelijkheidsstrijd loopt parallel met die tegen de kernraketten, zegt hij: „De komst van de nucleaire wapens in de jaren zeventig raakte een gevoelige snaar bij nationalisten.” Hij heeft het over „de kern” van zelfbeschikking: „Tachtig procent van de Schotten is tegen Trident, maar toch liggen de kernraketten hier. Zo ver mogelijk van Londen.”

Hij spreekt over „een democratische kloof”: „We krijgen beleid opgelegd waarvoor we niet stemden.” Onderwijs, gezondheidszorg en landbouw werden in 1999 door de Britse regering overgedragen aan het Schotse parlement in Edinburgh, maar Londen beslist over buitenlands beleid en defensie. In het Lagerhuis stemden alle Schotse parlementsleden tegen vernieuwing van Trident, terwijl een meerderheid van de Engelse, Welsh en Noord-Ierse Lagerhuisleden voor stemden.

„We zijn geen nimby’s”, zegt activiste Jane Tallents, in een verwijzing naar de uitdrukking ‘not in my backyard’, niet in mijn achtertuin. In de jaren tachtig woonde ze in het actiekamp, en ze is nog steeds een van de voortrekkers van de anti-Tridentbeweging. „Schotten zijn instinctief tegen kernwapens, waar dan ook. Er wordt nu door politici veel gepraat over de financiële kant, wat ze allemaal met het geld zou kunnen doen in plaats van het aan Trident te besteden. Maar als ik campagne voer, merk ik dat je dergelijke argumenten niet nodig hebt. De Schotten voelen een soort morele weerzin.”

Maar ze maakt zich geen illusies. „Als we voor onafhankelijkheid stemmen, zal er enorme druk vanuit Westminster worden uitgevoerd op de Schotse regering om tot een soort huurcontract van de basis te komen.” En niet alleen vanuit Londen, vreest ze: de SNP besloot vorig jaar het NAVO-lidmaatschap te blijven nastreven. De partij moet tonen dat ze defensie serieus neemt.

Bovendien is onduidelijk wat er met Trident zou moeten gebeuren. De Campaign for Nucleair Disarmament concludeerde dat de locaties die in de jaren zeventig nog in Engeland beschikbaar waren nu door de groei van de bevolking of de aanwezigheid van industrie ongeschikt zijn. Voor de zomer berichtten media dat de Britse regering van Faslane een soort Gibraltar zou willen maken, dus Engels grondgebied in Schotland. Uit Edinburgh kwamen honende geluiden over kolonialisme, Downing Street ontkende.

„Elke keer dat ik een politicus hoor zeggen dat hij Trident wil schrappen, wordt het moeilijker om straks een deal te sluiten”, zegt Tallents. De demonstraties voor de hekken van Faslane moet de Schotse regering dan ook zien als „steun in de rug”.

En als er bij het referendum ‘nee’ wordt gestemd? Parlementslid Kidd vindt het een hypothetische vraag. „Onze raison d'etre is een onafhankelijk Schotland, daar blijven we voor vechten.” Maar Tallents zegt: „Misschien moet er dan een referendum over alleen Trident komen.”

    • Titia Ketelaarin Faslane