... plus 125.000 mensen met een handicap

Bij het UWV en in de Tweede Kamer wordt deze week gepraat over extra banen voor arbeidsgehandicapten.

„Het is heel erg gaaf, maar ook een kwestie van moeten.”

In de Albert Heijn waar Hans van der Steen zijn boodschappen doet, weten ze wat maatwerk is. „Er werken twee Wajongers”, vertelde de directeur arbeidsmarkt van werkgeversorganisatie AWVN gisteren. „Een zoon uit een familie van lilliputters vult de onderste schappen. En ze hebben een lange slungel die de bovenste vakken doet.”

Van der Steen was een van de circa tweehonderd bezoekers van het najaarscongres van uitkeringsinstantie UWV in Utrecht. Thema: de toekomstige participatiewet die meer mensen met een handicap aan werk moet helpen. De wet wordt komende donderdag besproken door de commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer.

In het sociaal akkoord van afgelopen april zijn de hoofdlijnen van de wet vastgelegd. Werkgevers beloven in tien jaar tijd 100.000 arbeidsgehandicapten aan werk te helpen, en overheden 25.000. Gemeenten krijgen een leidende rol in de bemiddeling met werkgevers via 35 regionale ‘werkbedrijven’. De Wajong-uitkering wordt beperkt tot jongeren die nooit zullen kunnen werken.

Het gaat om een fundamentele hervorming van de sociale zekerheid voor een kwetsbare groep. De overheid denkt met de participatiewet structureel 1,6 miljard euro te kunnen besparen, voornamelijk op uitkeringen. Als het kabinet in de Tweede en Eerste Kamer genoeg steun krijgt, moet de wet al over vijftien maanden, op 1 januari 2015, van kracht worden.

Maar op het UWV-congres bleek dat er nog veel vragen zijn. Het UWV zelf heeft zorgen over het overhevelen van taken naar de 400 gemeenten. Als de wet ingaat, moeten gemeenten namelijk alle naar schatting 240.000 Wajongers laten herkeuren – met hulp van het UWV. De verwachting is dat gemeenten uiteindelijk 65.000 jongeren naar een baan zullen moeten begeleiden. „Welke spelregels spreken we af voor de herkeuring?”, vroeg Fred Paling, lid van het bestuur van het UWV. „En hoe kunnen we de mensen om wie het gaat zo snel mogelijk helderheid geven?”

De FNV, de grootste vakcentrale van Nederland, stuurt vandaag een protestbrief naar de Tweede Kamer over de wet. De FNV stelt dat voor herkeuring van Wajongers landelijke afspraken en criteria gelden en vindt dat gemeenten te veel invloed krijgen. De bonden vinden dat „geen begaanbaar pad en in strijd met de afspraken in het sociaal akkoord”. „Het kan niet zo zijn dat iemand in Groningen anders wordt beoordeeld dan in Amsterdam of Middelburg”, vult bestuurslid Leo Hartveld van de FNV aan.

Gemeenten op hun beurt vragen zich af hoe ze die 100.000 arbeidsgehandicapten naar werk moeten begeleiden. Wethouders van kleinere gemeenten zeiden moeite te hebben werkgevers te interesseren. Het inschakelen van uitzendbureaus is een optie, maar de zorg is dat dan juist de moeilijkste groep arbeidsgehandicapten wordt overgeslagen.

Het vereist „passie en ambitie”, en het is „heel erg gaaf” om arbeidsgehandicapten aan te nemen, zei Hans van der Steen van werkgeversorganisatie AWVN. „Maar het is ook een kwestie van moeten.” Het kabinet wil werkgevers namelijk verplichten om een vastgesteld aantal arbeidsgehandicapten aan werk te helpen. Als ze eind 2016 niet op schema liggen, worden ze gecontroleerd en kunnen ze een boete krijgen. Staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, PvdA) benadrukte gisteren nog eens dat ze werkgevers „achter de broek” gaat zitten. Werkgevers die vooruitkijken zouden nu al hoogopgeleide Wajongers benaderen, om alvast de besten eruit te pikken.

Nederland heeft een achterstand in te lopen, zei Han Anema, hoogleraar verzekeringsgeneeskunde. Er werken ongeveer half zoveel arbeidsgehandicapten als ‘gezonde’ mensen. Daarmee zit Nederland onder het gemiddelde van de landen binnen de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).

In totaal telt Nederland 1,7 miljoen arbeidsgehandicapten, van wie velen nek- of rugklachten hebben. Door de vergrijzing is het aantal arbeidsgehandicapten de laatste jaren opgelopen (62 procent is ouder dan 45 jaar), terwijl het percentage dat werkt juist is gedaald. „Jammer”, vindt Anema. „Veel onderzoek toont aan dat het bieden van passend werk aan arbeidsgehandicapten de samenleving meer oplevert dan het kost.”

    • Eppo König