... meteen terugsturen stopt de mensensmokkel

Europa wordt vast schuldig verklaard om de dood op zee. Onderhandel liever met de regio, vindt Peter van Krieken.

De Singaporese diplomaat Mahbubani vraagt zich in een van zijn boeken af of India dan wel China de toekomst heeft. Maar, zo stelt hij, er is een dilemma, want geen van beide hebben open minds en open societies. China heeft creatieve geesten maar een politiek gesloten maatschappij. India geniet van democratische verworvenheden, maar de mentaliteit is naar binnen gekeerd. En Europa? Laten we Europa maar dood verklaren. Closed minds in a closed society.

Europa zelf was een liefelijke prinses die door Zeus (als witte stier) meegenomen werd naar Kreta. In de mythologie is het nog wel goed met haar gekomen. Maar na de recente rampen in de Middellandse Zee is er geen hoop meer. Europa heeft zich op zichzelf blind gestaard. Europa zal schuldig worden verklaard. Europa had meer moeten doen. Over de doden immers niets dan goeds: zij waren op weg naar een beter bestaan. Maar Europa had ze in Noord-Afrika moeten opvangen. Vervoer moeten aanbieden, moeten weten dat dit soort rampen al jaren voorkomen. Het protestants-Europees schuldgevoel. Een recept voor nutteloosheid.

Een alternatief? We hebben het geprobeerd. Opvang in de regio. Overleg met landen van herkomst. Afspraken met landen als Libië om opvarenden per direct te retourneren. Ze daar in contact te brengen met UNHCR (en Italiaanse NGO’s), daar laten bepalen of ze vluchteling zijn, en dan bezien of ze in Europa hervestigd kunnen worden. Het klinkt Australisch, en dat is het ook. Maar het mocht niet.

De mensenrechtenjuristen staken daar een stokje voor. In de Straatsburgse Hirsi-zaak werd Italië veroordeeld. Het geruchtmakende vonnis inzake ‘Hirsi Jamaa vs. Italy’ verklaarde het pushback-beleid op zee illegaal. Vluchtelingen mogen niet teruggestuurd worden. Dat is vragen om moeilijkheden. Dat betekent dat smokkelaars vrij spel hebben. Dat daarbij doden vallen wist en weet iedereen. We moeten niet pas nu wakker worden. We hadden moeten opstaan toen het Mensenrechtenhof in Straatsburg deze uitspraak deed. We moeten met de regio in hard gesprek. We moeten met landen van transit praten met het mes op tafel. Voor de regio van oorsprong, voor de transitlanden, voor de migrant en voor Europa zelf. Het antwoord ligt niet in zelfbeklag, meer mensenrechten of vermeende schuldverklaringen. We moeten weer logisch gaan denken.

Als Europa nu niet wakker wordt, kunnen we Europa gevoeglijk dood verklaren.

Peter van Krieken was veertig jaar werkzaam op het gebied van asiel en migratie voor VN, overheid, NGO’s en voor de wetenschap.