Bus, vliegtuig, bootje, detentiekamp

Australië wil nog harder optreden tegen bootvluchtelingen Ebrahim uit Iran belandde in een detentiekamp op Papoea- Nieuw-Guinea Correspondent Melle Garschagen hield contact met hem via Facebook

correspondent Oceanië

Als de Airbus de daling inzet, denk ik aan Ebrahim. In tien uur ben ik van mijn woonplaats Jakarta, via Singapore, naar Sydney gevlogen. Een filmpje, een glas wijn, een paar uur slapen en het vliegtuig hangt boven de Blue Mountains. Ebrahim heeft het heuvellandschap nooit gezien. Net zo min als de kliffen voor de kust. Of het langgerekte strand van Bondi, het hedonistische hoogtepunt van Sydney.

Ebrahim deed er meer dan een maand over om naar Australië te komen. Van Ahvaz met de bus naar Teheran. Van Teheran per vliegtuig, op een toeristenvisum, naar Jakarta. Van Jakarta in een busje naar een onderduikadres in Bogor, vijftig kilometer ten zuiden van Jakarta. Daar moet hij wachten en komt hij op een dag een Nederlandse journalist tegen. Hij aarzelt, maar besluit zijn verhaal te vertellen. Hij stelt zich voor als Esmaeel. Iets later voegt hij mij toe op Facebook. Nu gebruikt hij de naam Ebrahim.

Zijn grootste droom is een vrij man zijn, zegt hij. Hij wil zich niet meer een slaaf voelen, zoals in Iran. Hij wilde als christen zijn geloof kunnen belijden, maar hij wilde vooral niet meer voor een hongerloontje in een fabriek werken. Australië had arbeiders nodig voor op de boerderijen, mijnen en fabrieken, had Ebrahim gehoord. Daar zou hij het maken.

Weer een paar weken later wordt Ebrahim in het midden van de nacht gewekt en vertrekt hij naar een winkelcentrum in Jakarta. Weer wachten. En een paar dagen later stapt hij in de buurt van Jakarta op de boot naar Christmas Island, een piepklein eilandje ten zuiden van Java dat toebehoort aan Australië. Eindelijk dacht Ebrahim zijn beloofde land te hebben bereikt.

Hij was nog niet aangekomen op Australisch grondgebied of hij werd op een vliegtuig gezet, naar Manus Island, een detentiekamp op Papoea-Nieuw-Guinea. Daar zit Ebrahim bijna twee maanden. Om de twee dagen mag hij internet gebruiken. Toegang tot nieuws- en krantensites is geblokkeerd, zegt hij. Facebook is zijn primaire communicatiemiddel. De kans dat hij Australië ooit zal zien, is klein. Waar het immigratiebeleid onder de vorige Laborregering streng was, belooft de nieuwe liberale premier Tony Abbott nog harder op te treden tegen bootvluchtelingen. Asielzoekers die per boot Australië bereiken zullen ook onder Abbott naar Papoea-Nieuw-Guinea worden gedeporteerd. Het liefst wil Abbott dat de Australische kustwacht boten terug mag duwen naar Indonesische wateren. Mensen als Ebrahim zijn dan helemaal geen Australisch probleem meer. Om mensensmokkel tegen te gaan wil Abbott ook een fonds oprichten om gammele Indonesische vissersboten op te kopen. Eén blik op een gemiddeld Indonesische strand laat dat zo'n plan schier onmogelijk is uit te voeren.

Van der Steen Way

Het huidige Australische asielbeleid lijkt nauwelijks te passen in de geschiedenis van het land. Wie een paar weken door Australië trekt, komt overal sporen van de grote migratiegolven tegen. Zanderige weggetjes in de uitgestrekte landbouwgebieden van Queensland zijn vernoemd naar de eerste eigenaren van de boerderijen: Johannson Road, Van der Steen Way. De vriendelijke man die een praatje aanknoopt aan boord van de Manly Ferry blijkt de zoon van Libanese migranten. De taxichauffeur die de achterafstraatjes van Sydney feilloos kent, zegt in 1965 vanuit Jakarta te zijn gevlucht. Na bijna vijftig jaar is zijn Indonesisch een tikkeltje roestig, maar hij mist de soto van zijn moeder nog steeds. Achter ieder verhaal zit een oorlog, conflict of dictator. En ieder verhaal begint met de wens een nieuwe start te maken en veilig te zijn, voor Ebrahim is dat niet anders.

Maar waar Vietnamese bootvluchtelingen in de jaren zeventig nog welkom waren, zijn de Iraniërs, Pakistanen, Irakezen en Afghanen die nu de tocht wagen dat niet meer. De huidige vluchtelingen hebben de pech dat ze Australië proberen te bereiken nadat John Howard aan de macht kwam. In 2001 zag het ernaar uit dat de liberaal-conservatieve premier de komende verkiezingen zou verliezen. Totdat hij dit zei: „we will decide who comes to this country, and the circumstances in which they come.” Howard verbood tegelijkertijd dat een schip met 400 Afghaanse vluchtelingen aan wal kwam in Australië. Hij won de verkiezingen en een streng migratiebeleid lijkt sindsdien onmisbaar voor politici met aspiraties premier te worden.

Zelfmoord en hongerstaking

Ik denk aan het laatste Facebookbericht van Ebrahim. Hij vertelt dat hij gehoord heeft van mannen die in hongerstaking zijn gegaan op Christmas Island. En dat een tiener was die zelfmoord heeft proberen te plegen op Manus Island. Over de voorzieningen en sfeer in de detentiekampen vertelt Ebrahim niet veel. Zijn Engels is niet goed en zijn antwoorden meestal kort, bondig en soms raadselachtig.

Ebrahims verhalen passen in het beeld dat journalisten van de Australische actualiteitenrubriek Dateline eind augustus schetsten. Op basis van gesprekken met beveiligers laten de journalisten zien hoe wanhopig de vluchtelingen zijn. „Ze worden gek, ze proberen zichzelf te snijden of op te hangen”, zegt een anonieme beveiliger op Manus Island. „Ze zijn wanhopig omdat er in negen maanden niemand langs is gekomen om hun dossier te behandelen of hun verhaal aan te horen.” Australische journalisten probeerden het detentiekamp op Manus Island binnen te komen, maar werden gearresteerd en gedwongen hun beelden te wissen. Beelden die ze wisten te behouden tonen een tentenkamp met wat lage gebouwen met een groot hek eromheen aan de overkant van een rivier. Rondom het kamp niets dan jungle.

Het laatste bericht van Ebrahim dateert van een paar weken geleden. Ik weet niet wat er met hem is gebeurd. Misschien is hij mij beu: ik had altijd meer vragen dan antwoorden voor hem. Als het aan de Australische premier Abbott ligt, verdwijnen de bootvluchtelingen binnenkort voor een belangrijk deel uit het oog in Australië. Abbott wil ophouden met het openbaar maken van de cijfers. Nu is Ebrahim een getal: een van de 48.000 vluchtelingen die de afgelopen vijf jaar de overtocht waagden. Straks is Ebrahim een geheim.

    • Melle Garschagen