Aanbeveling Boeken die je helpen zien

Eens in de zoveel jaar lees je een boek waarvan je denkt: dit is het. En dan gaat het niet om literair, spannend of romantisch maar om het vastleggen van de tijd waarin we leven. Je leest een weekend koortsachtig door en je denkt: vanaf nu zie ik het veel scherper.

Het zijn net mensen (2006) van Joris Luyendijk was zo’n boek. Luyendijk vertelde aan de hand van zijn eigen ervaringen hoe westerse media werken. In het Midden-Oosten in dit geval, maar dat was alleen omdat hij toevallig dáár correspondent was geweest. Het boek kreeg gemengde recensies – volgens critici stond er niets nieuws in, ze hadden het ook zelf kunnen schrijven – maar intussen legde Luyendijk precies bloot waarom nieuws weleens een ‘afspraak tussen journalisten’ wordt genoemd. Het zijn net mensen werd een onvoorstelbaar verkoopsucces en Joris Luyendijk een journalistiek merk.

De Hongerspelen (2008) van Suzanne Collins valt met een beetje goede wil in dezelfde categorie, al is het een totaal ander boek. ‘Young adult’- fictie over een jong meisje dat moet zien te overleven in een soort gladiatorenstrijd in een zwarte toekomst. Maar alles wat zij en de andere kandidaten doen, is live te volgen op tv-schermen in het hele land. De kijkers thuis kunnen deelnemers ook steunen. Dat maakt dit boek confronterend en een bijtend commentaar op onze wereld van Idols, Wie is de Mol en Expeditie Robinson. De trilogie werd wereldwijd een bestseller en, zoals filmrecensent Coen van Zwol bij de verfilming opmerkte, ook verplichte kost voor cultuursociologen.

En nu is er dan The Circle. We herkennen de productintroducties van Steve Jobs. De campuscultuur van een bedrijf als Google. Het koppelen van profielen zoals dat gebeurt in ons eigen leven. Hipstamatic wil toegang tot uw foto’s. Log in op Spotify met uw Facebook-account. De druk van permanent contact: „Joehoe, waar ben je”, als je even niet reageert op Whatsapp.

The Circle (het bedrijf uit het boek) heeft een systeem geschapen om ál je online activiteiten met elkaar te integreren. Sociale media, bankgegevens, e-mail – alles gekoppeld. Dus nooit meer telkens opnieuw inloggen met een ander wachtwoord. Je gebruikt toch ook niet voor elke boodschap in een andere winkel een andere auto, zegt een van drie Wijze Mannen die het bedrijf leiden.

De integratie schept ongekende mogelijkheden, of het nu het ondersteunen van de revolutie in Egypte is of een betere gezondheidszorg. We krijgen de briljante vondsten van The Circle en de hippe bedrijfscultuur die er heerst te zien door de ogen van Mae, de hoofdpersoon die nieuw begint op de klantenservice.

Mae lijkt een beetje naïef, maar hoe bewust van de digitale revolutie zijn we eigenlijk zelf?