Zelfs de SGP kregen ze boos

Een grote bezuiniging op de pensioenen kreeg in de Tweede Kamer alleen steun van de coalitie. Volgens de oppositie opereerde het kabinet „klungelig” en „onhandig”.

Bij de SGP is de verbijstering nog niet verdwenen. Twee staatssecretarissen, Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) en Frans Weekers (Financiën, VVD), slaagden er net voor de zomer in om alle negen oppositiepartijen op de kast te jagen. Inzet: de grote pensioenhervorming die in 2017 een bezuiniging moet opleveren van bijna drie miljard.

Morgen debatteert de Eerste Kamer erover. Het is meteen de eerste grote test van het kabinet, dat geen meerderheid heeft in de Eerste Kamer en wel een flink aantal nieuwe wetten door die Kamer aanvaard moet zien te krijgen.

Het kabinet onderhandelt door over steun van D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP voor de geplande hervormingen. Rutte II kan alvast niet erg gerust zijn over de pensioenplannen – de beperking van het belastingvrij pensioensparen. Die moeten worden verdedigd door staatssecretarissen die niet gelden als politieke zwaargewichten. In juni loodsten ze de pensioenhervorming door de Tweede Kamer op een manier die Kamerleden nooit hadden verwacht van een kabinet dat steun van de oppositie wel héél dringend nodig heeft.

„Ze namen nauwelijks de moeite om te kijken hoe het wetsvoorstel bij de verschillende fracties lag”, zegt Elbert Dijkgraaf van de SGP. „Ik had een amendement ingediend om aan Weekers duidelijk te maken dat wij constructief wilden zijn: beweeg nu, want anders kunnen wij de hervorming niet steunen. Maar hij zei met een grote glimlach dat mijn voorstel financieel niet dekkend was.”

Dat wist Dijkgraaf zelf ook wel. „Maar Weekers had op geen enkel moment door dat het zíjn probleem was dat ik wilde oplossen. Niet mijn probleem.”

Alle oppositiepartijen stemden tegen en voor collega-Kamerleden was het een teken aan de wand dat zelfs de SGP kwaad was. Wie wil je dan nog wel voor je winnen? Kamerleden van oppositiepartijen noemen het hele optreden in dat debat „klungelig” en „politiek onhandig”.

Jesse Klaver van GroenLinks was in juni wél gebeld door staatssecretaris Weekers. „Een dag voor het debat. Toen ik ons standpunt had uitgelegd, zei hij dat dit heel moeilijk zou liggen bij de VVD en maakte een eind aan het gesprek. Dat is toch geen serieus overleg?”

In het debat zelf kwam het ene na het andere Kamerlid ermee: doe toch zaken met ons, anders lukt het straks in de senaat ook niet. Het antwoord? „Collega Weekers en ik hebben na de Tweede Kamer de Eerste Kamer voor de boeg. We gaan dan wederom naar bevind van zaken handelen”, zei Klijnsma.

In de senaat zal de inhoudelijke kritiek op de plannen niet anders zijn. Elco Brinkman, voorzitter van het CDA in de Eerste Kamer, had in de zomer in deze krant al een duidelijk boodschap voor het kabinet: neem ons serieus. De pensioenplannen noemde hij „een greep uit de kas” van de pensioenfondsen. En het was nivellerend voor inkomens boven de 100.000 euro. „Ook daar zeg ik: het houdt een keer op”, aldus Brinkman.

Juist de uiterst complexe pensioenhervorming vraagt om politieke slimheid. Maar veel Kamerleden vragen zich af of Klijnsma de materie wel volledig beheerst. En of ze niet te vaak op het gevoel speelt en de feitelijke informatie achterwege laat. Kamerlid Paul Ulenbelt (SP): „Ze zegt dan bijvoorbeeld: ‘Het moet toch eerlijk zijn voor ouderen én jongeren’. Maar wat ze zou moeten zeggen is: ‘Het CBS zegt dit, de cijfers zijn zo en zoveel gaat er dan naar de jongeren.”

PvdA-Kamerlid John Kerstens hoort de negatieve geluiden over Klijnsma niet voor het eerst. „Veel mensen verkijken zich op haar. Ze is door haar handicap natuurlijk de teerheid zelve, maar achter dat uiterlijk zit een stevig iemand. En wat haar kennis betreft: vergeet niet dat een bewindspersoon in de Kamer altijd wordt begeleid door beleidsambtenaren.”

Dat de pensioenhervorming ingewikkeld is, is niet het enige probleem voor de twee staatssecretarissen. Ze kunnen nauwelijks een kant op: het kabinet wil die 3 miljard aan bezuinigingen in 2017 hoe dan ook binnenhalen en de hervorming is onderdeel van het sociaal akkoord met vakbonden en werkgevers. Dat verander je niet zomaar zonder problemen te krijgen met die partners. „Juist door de complexe omstandigheden, bijvoorbeeld rond het sociaal akkoord, heb ik niet het idee dat het allemaal anders zou zijn gelopen als anderen over dit dossier waren gegaan”, zegt Kerstens. „Die pensioenhervorming heeft niet voor niks zo’n lange voorgeschiedenis.”

Pensioenen, waarbij het al snel over miljarden gaat, waren de laatste jaren steeds een zaak voor de minister – zoals voor Donner en Kamp, de voorgangers van minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA). „Ik heb begrepen dat Asscher als vicepremier meer ruimte wilde hebben”, zegt Kamerlid Ulenbelt. „Pensioenen kosten een bewindsman behoorlijk wat tijd. Ik denk wel dat hij meer dan Klijnsma contact zou hebben gezocht met CDA en D66. Hij zou erin geïnvesteerd hebben om die partijen te overtuigen.”

Premier Rutte en minister Asscher (Sociale Zaken) namen het deze zomer wel even over: ze belden intensief met senatoren. Zonder resultaat. Nu is het weer aan de twee staatssecretarissen om deze test voor het kabinet tot een goed eind te brengen.

Voor SGP’er Dijkgraaf maakt het niet uit of een vicepremier of een staatssecretaris een wet verdedigt. Belangrijker is dat het kabinet nog geen enkel serieus signaal heeft gegeven dat het wil bewegen. „Of een staatssecretaris niet langskomt voor overleg, of een vice-premier niet langskomt, dat maakt mij niet uit.”