Het is weer eens zover: een ‘echte’ Leonardo

Door onze cultuurredactie

Zou het een echte Leonardo zijn? De eigenaar van de Zwitserse kluis met daarin al decennia lang het schilderij van Leonardo da Vinci, meent van wel. Een Leonardo-specialist, de 85-jarige Carlo Pedretti steunt de claim. De rest van de deskundigen, die over de vondst lazen in de Italiaanse Corriere della Sera, reageren sceptisch. Zij vermoeden dat het een kopie betreft, wellicht vervaardigd door een van Leonardo’s leerlingen.

„Het is weer eens zover”, verzucht de belangrijkste Nederlandse Leonardokenner, Michael Kwakkelstein, vanuit Florence. En het is waar: de laatste jaren doken vaker Leonardo’s op uit bankkluizen. Bij nadere bestudering bleken ze vals.

Kwakkelstein is verbaasd over de geringe kwaliteit van het schilderij, dat een portret is van Isabella d’Este (1474-1539), de vrouw die het hertogdom van Mantua bestuurde. Vooral de schaduwwerking in het gezicht is matig, zegt hij. „Leonardo was de man van het subtiele sfumato, dat zie je ook goed in de tekening. Voor zover ik het op een foto van het schilderij kan zien, is de schaduw in het gezicht één grote, bruine vlek.”

De argumenten die Pedretti aanvoert ondersteunen evengoed de these dat een leerling het werk heeft geschilderd. Bovendien, zegt Kwakkelstein, heeft Pedretti „vaker schilderijen onterecht aan Da Vinci toegewezen”. Kwakkelstein: „Ik weet niet of hij daar geld voor krijgt. Het zou ook kunnen dat het niet verteerbaar is voor iemand die zijn leven aan Leonardo heeft gewijd, dat er maar een klein aantal schilderijen is.” Van Leonardo zijn twintig schilderijen bewaard gebleven. De tekening in het Louvre is echt, daar zijn kenners het over eens. Over een geschilderd portret bestaat een uitgebreide correspondentie tussen Isabella en Leonardo. Ze bleef eindeloos om het portret vragen. Maar Leonardo, die altijd langzaam schilderde, had geen zin meer of geen tijd. Het kan daardoor lucratief geweest zijn voor een leerling of tijdgenoot om het portret te maken, naar voorbeeld van de studie.

Dus een leerling? Restaurator en echtheidskenner Milko den Leeuw: „Dat zou kunnen, maar dan denk ik wel dat Leonardo hem stevig op zijn donder heeft gegeven.”