Al-Shabaab bracht eerst rust in Somalië, nu terreur

Door VS aangevallen groep werkt nauw samen met Al-Qaeda.

Al-Shabaab-leider Godane

Al-Shabaab heeft verschillende gezichten. De Somalische terreurgroep wordt verantwoordelijk gehouden voor de aanval op het Keniaanse winkelcentrum Westgate, waar zeker 67 doden vielen. Amerikaanse elitetroepen voerden dit weekend een aanval uit om een van hun strijders gevangen te nemen, wat mislukte.

Al-Shabaab begon in 2004 als conventionele strijdmacht, die in de door haar gecontroleerde gebieden in Somalië op hardhandige wijze een vorm van rust vestigde. Daardoor verwierf Al-Shabaab aanhang onder de lokale bevolking. Het was een los netwerk van Somalische strijders die in Afghanistan hadden gevochten.

De groep kreeg bekendheid in 2006 toen een losse alliantie van zogeheten islamitische rechtbanken in de Somalische hoofdstad Mogadishu orde schiep, na jarenlange gewelddadige anarchie onder opportunistische krijgsheren.

Toen de groep later dat jaar ging samenwerken met het terreurnetwerk van Al-Qaeda, voerden strijders van Al-Shabaab voor het eerst een zelfmoordaanslag uit en begonnen buitenlandse jihadisten naar hun trainingskampen in Somalië te stromen. In de tien man sterke bestuursraad van de groep bleven de Somaliërs die in Afghanistan hadden gevochten dominant. Al-Shabaab streeft naar de stichting van een kalifaat op basis van de wahabitische vorm van islam in Somalië. Daarnaast ging de groep zich steeds meer identificeren met de internationale heilige oorlog tegen het ‘decadente’ Westen.

De kern van de macht van Al-Shabaab wordt gevormd door de Amniyat, de geheime politie van de groep die wordt gecontroleerd door Ahmed Abdi Godane, de leider van Al-Shabaab. De Amniyat ziet toe dat iedere Somaliër belasting afstaat en iedereen zich aan de islamitische leefregels houdt. Amniyat voert executies binnen Somalië uit en zond de afgelopen twee jaar strijders naar buurland Kenia om kleinere terreuraanvallen uit te voeren.

De in Kenia woonachtige Deense Somalië-expert en consultant Joakim Gundel noemt het waarschijnlijk dat Godane opdracht gaf voor de aanslag in Nairobi. Maar een externe vleugel heeft mogelijk de aanval uitgevoerd, zegt hij. De uit Somaliland afkomstige Godane behoort tot de radicalen binnen de terreurgroep.

Er wordt nog steeds volop gespeculeerd over de nationaliteit van de daders van de aanslag op Westgate. Volgens de Noorse onderzoeker Stig Jarle Hansen vochten er twee jaar geleden tweehonderd tot vijfhonderd Kenianen bij Al-Shabaab in Somalië. Hij schat de totale sterkte van de groep op vijfduizend man. Volgens andere bronnen zouden ongeveer vijftig strijders van Al-Shahaab uit Europa en de Verenigde Staten komen.

Al-Shabaab onderhoudt volgens Hansen nauwe banden met de terreurgroep Al-Qaeda-op-het-Arabisch-Schiereiland in Jemen. Bij een door Al-Shabaab opgeëiste aanslag vorig jaar op een bar in de Keniaanse havenstad Mombasa zou volgens de Keniaanse politie de Britse Samantha Lewthwaite betrokken zijn geweest – reden waarom Interpol vorige week een internationaal opsporingsverzoek tegen haar uitvaardigde. Lewthwaite is de weduwe van een van de daders van zelfmoordaanslagen in Londen in 2005 en ze wordt nu ook in verband gebracht met de aanslag op Westgate.

Door de steun van Al-Qaeda heeft Al-Shabaab haar invloed tot ver buiten de Hoorn van Afrika laten gelden. Terreurgroep Boko Haram voerde in 2011 een aanslag uit op het hoofdkantoor van de Verenigde Naties in Abuja. De Nigeriaanse politie meldde toen dat daders waren „afgestudeerd bij Al-Shabaab in Somalië”.

De laatste twee maanden leidden interne gevechten binnen de groep tot de vlucht van de ideologische leider Hassan Dahir Aweys en het doodschieten van de in de Verenigde Staten geboren Omar Hammami, alias Al-Amriki (‘de Amerikaan’). Zij verzetten zich tegen de strikte en moorddadige uitleg door Godane van de heilige oorlog. „De aanslag op Westgate kan een signaal zijn van Godane en zijn radicale vleugel dat alleen zij nu de scepter zwaaien binnen Al Shabaab”, zegt Somalië-expert Gundel.

    • Koert Lindijer