‘Actie TA tegen anti-homowetten achteraf gevaarlijk’

Toneelgroep Amsterdam kwam vrijdag in St. Petersburg in actie tegen de anti-homowetten.

Actrice Halina Reijn liet vrijdagavond in een theater in Sint-Petersburg een protest horen tegen de anti-homowetten in Rusland. Met Toneelgroep Amsterdam (TA) speelde ze de voorstelling De Russen!, een bewerking van Tom Lanoye van werken van Tsjechov. Daarna las ze namens de hele cast een verklaring voor. De brief, in de zaal met boventiteling vertaald van het Nederlands naar het Russisch, begint met bewonderende woorden voor Tsjechov en andere Russische cultuurdragers en eindigt in een oproep om de „kwetsende wetten” die de rechten van journalisten en homoseksuelen beknotten, te herzien. „Van Tsjaikovski tot Majakovski, van Diaghilev tot Stanislavski: zonder hen zouden ook wij zoveel armer zijn”, zei Reijn onder meer. „Precies daarom – en dit moet ons van het hart – vallen de recente wetten die de rechten van journalisten en homoseksuelen inperken zo zwaar. Ook de directe gevolgen ervan, waaronder geweldplegingen en intimidaties, gaan ons aan het hart.” De zaal reageerde heftiger dan TA had verwacht. Er klonk gejuich, maar ook geschreeuw. Sommige mensen verlieten boos het theater. Gisteravond landde Halina Reijn na een turbulent weekend op Schiphol.

Rusland heeft u laten gaan?

„Ja, maar ik was wel opgelucht toen ik in Rusland eenmaal het vliegtuig in kon. Even daarvoor had mijn moeder nog ongerust opgebeld en moest ik wel even slikken. Ik besef: wat ik heb gedaan was gevaarlijker dan ik me vooraf had gerealiseerd, en daar mogelijk zelfs strafbaar.”

Hoe was het idee ontstaan?

„Het protest tegen de anti-homowetten leefde bij de cast. Bovendien, vonden we, kun je als groot, gesubsidieerd gezelschap niet in Rusland spelen en dan doen als of er niets aan de hand is. Dus toen artistiek directeur Ivo van Hove zo’n brief voorstelde, vond iedereen het meteen een goed idee. Het was zeker geen impulsdaad, alles hadden we tot in de puntjes voorbereid. Tom Lanoye had de tekst geschreven, die was nadrukkelijk genuanceerd en niet opruiend. ’s Middags belde mijn manager nog: ‘Zou je het nou wel voordragen? Weet je het zeker?’ Maar ik dacht: dat loopt wel los.”

Maar het liep niet los.

„Toen ik begon met voorlezen voor een volle zaal, gingen er eerst mensen lachen. Ze dachten: wat is dit? Daarna begonnen mensen te klappen, jonge mensen stonden op. Maar toen hoorde ik ook mensen roepen, schreeuwen, steeds luider. Mensen riepen in het Russisch ‘Er zijn hier helemaal geen homo’s!’, hoorde ik achteraf. De helft van de zaal gaf een applausje, de andere helft liep woedend weg. Zoiets heb ik nooit eerder meegemaakt. Het was eng. Ik schijn de brief nogal hard te hebben voorgelezen. Van binnen was ik kwaad, agressief.”

En toen?

„Ik heb nog netjes een buiging gemaakt, zo zijn we nu eenmaal gedrild. Daarna riep iemand: ‘Jacob heeft het Kalf!’ Er was een live-verbinding met de Gouden Kalfuitreiking in Nederland, terwijl er ook een receptie met heel veel wodka begon. Heel surrealistisch allemaal.”

    • Freek Schravesande