Met drones en satellieten illegale migranten redden

Hoe probeert Europa tragedies als bij Lampedusa, waar donderdag een boot met 500 migranten zonk te voorkomen?

Een kind in een provisorisch opvangkamp op Lampedusa, waar donderdag een boot met 500 migranten zonk. Foto AP

Door het vluchtelingendrama, deze week bij het Italiaanse eiland Lampedusa, laait in het Europarlement het debat over grensbeleid en opvang van migranten weer op. Italië benadrukt dat de bewaking van de Europese zuidgrens „niet louter een Italiaans probleem” is en eist actie. Ook de Europese Commissie roept lidstaten op tot „meer solidariteit’’.

1 Wat is het probleem van Italië?

Migratie en grensbewaking zijn binnen de EU nationale aangelegenheden. Lidstaten aan de buitengrenzen zijn zelf verantwoordelijk voor de bewaking. De Dublin-verordening uit 2003 bepaalt bovendien dat vluchtelingen hun asielprocedure moeten doorlopen in het land van aankomst. In de praktijk zorgt dit voor grote problemen. De migrantenstroom die vanuit Noord-Afrika op gang kwam sinds de ‘Arabische Lente’ bijna drie jaar geleden, trekt een zware wissel op Zuid-Europese lidstaten. Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR kwamen dit jaar alleen al in Italië en Malta 30.100 migranten aan land.

2 Wat zegt Brussel?

Volgens de Europese Commissie is het niet eerlijk dat vijf lidstaten – Bulgarije, Malta, Cyprus, Italië en Griekenland – 70 procent van alle asielzoekers moeten ‘verwerken’. De vrees bestaat daarnaast dat de huidige wetgeving de bereidheid van lidstaten om mensen in nood te helpen aantast: in 2011 verdronken 63 vluchtelingen, hoewel ze waren gespot door de Italiaanse kustwacht. Mogelijk werden de drenkelingen bewust genegeerd, omdat het land dat ze helpt, ook hun asielprocedure moet afhandelen. Rechtszaken hierover lopen nog.

Eurocommissaris Cecilia Malmström heeft vorig jaar voorgesteld om gestrande migranten en slachtoffers van mensensmokkel volgens een verdeelsleutel over EU-landen te spreiden, maar daar was nauwelijks steun voor. Alleen Malmströms vaderland Zweden stelde zich welwillend op.

3 Wat doet de EU nu al?

Vorig jaar overleefden 500 vluchtelingen volgens de UNHCR de oversteek naar Europa niet. In de eerste helft van dit jaar waren dat er beduidend minder, vermoedelijk doordat de Italiaanse en Maltese kustwacht beter samenwerken. Coördinatie is ook de voornaamste taak van Frontex, een EU-agentschap dat lidstaten sinds 2005 helpt bij het bewaken van de buitengrenzen. Daarnaast zijn er verschillende fondsen waaruit lidstaten bij een grote toestroom aan asielzoekers kunnen putten, zoals het Europese Vluchtelingenfonds ERF.

In juni tekende Marokko als eerste Noord-Afrikaanse land een migratieverdrag met de EU. De partijen spraken af samen mensensmokkel tegen te gaan en slachtoffers daarvan opvang te bieden.

4 Zijn nieuwe maatregelen op komst?

Anders dan over de spreiding en opvang van migranten, komt er over gezamenlijke surveillance waarschijnlijk wel overeenstemming. Volgende week donderdag stemt het Europees Parlement vermoedelijk in met Eurosur, een geavanceerd surveillance-systeem van drones, vliegtuigen, camera’s en satellieten. Als alles volgens plan verloopt is het systeem rond de jaarwisseling operationeel.

5 Wat zal daarvan het effect zijn?

Critici zeggen dat Eurosur juist meer slachtoffers zal maken omdat migranten nog grotere risico’s zullen nemen in hun pogingen het systeem te omzeilen. Europarlementariër Jan Mulder (VVD), die in het parlement verantwoordelijk is voor Eurosur, vindt het een belangrijke stap in de goede richting, maar ook hij denkt wel dat er meer moet gebeuren. „Vroeg of laat moeten we naar een eerlijkere verdeling van de lasten tussen lidstaten,” zegt hij. „Meer solidariteit is onvermijdelijk, dit blijft een Europees probleem.”

    • Stéphane Alonso