Laat mensen zelf hun pensioenfonds kiezen

Niet wegrennen, ik wil het over pensioenen hebben. En wel over een vraag die zeer dringend door de Tweede Kamer beantwoord moet worden maar waarvoor bijna elke parlementariër angstig onder zijn bankje duikt. De vraag is: waarom mag ik mijn eigen pensioenfonds niet kiezen?

Deze week presenteerde staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA) nieuwe regels voor de pensioenen die werkgevers en werkgevers samen opbouwen. Het is de zoveelste keer (sorry, ben de tel echt kwijt). De regels zijn weer geheel anders dan de regels die Henk Kamp (VVD) als minister van Sociale Zaken nog maar 1,5 jaar geleden aankondigde. Toch zijn dit volgens Klijnsma de beste regels om ons pensioenstelsel „stabiel” te maken. Dat zei Kamp toen ook.

Nou mag je voortschrijdend inzicht nooit afkraken, maar je moet inmiddels een doorgewinterde accountant zijn om de plannen te kunnen volgen en dan nog betwijfel ik of je echt goed kan zien wat er met de ingelegde pensioenpremies gebeurt. We hebben het hier over rekenrentes (de ultimate forward rate), dekkingsgraden, dempingsmogelijkheden, verdeelregels én het Witteveenkader (dinsdag aan de orde in een langverwacht debat in de Eerste Kamer).

Er gebeurt van alles met die pensioenen, maar degene voor wie dat pensioen wordt opgebouwd, de werknemer, staat erbij en kijkt ernaar – vertegenwoordigd door een vakbond waar hij geen lid van is. Te oud voor de jongerenactiegroepen die zich ermee bemoeien, te jong voor pensionado-belangenclubs die moord en brand schreeuwen.

Het is duidelijk dat politici de fondsen (bestuurd door vakbonden en werkgevers) niet meer op hun blauwe ogen geloven. De Eerste Kamer wil dat het kabinet de pensioenfondsen dwingt hun premies te verlagen zodat ze aan pensionado’s geen geld uitkeren dat eigenlijk van jongere generaties is. Fijn hoor, dat politici de fondsbestuurders in de nek hijgen maar waarom mag ik dat zelf niet? Waarom moet ik verplicht voor mijn pensioen sparen bij het fonds van mijn werkgever, ook als die mijn belangen niet goed behartigt? Of slecht belegt? Of wazig communiceert? Of alleen oog heeft voor de belangen van ouderen? Waarom mag ik mijn eigen pensioenfonds niet kiezen?

Zo kwaad als veel Amerikanen worden van de door president Obama opgelegde verplichting een zorgverzekering af te sluiten, zo gelaten zijn wij. Disciplineer de fondsen niet alleen via De Nederlandsche Bank die toezicht houdt, maar ook via het ultieme machtsmiddel: werknemers die er hun opgebouwde pensioenrechten kunnen weghalen. Verplicht iedere werknemer tot pensioensparen maar laat hem vrij in de keuze bij welk fonds.

De bezwaren die tegen zulke keuzevrijheid klinken, zijn niet onoverkomelijk. Er is waarschijnlijk één echt serieus te nemen nadeel: het is duurder. Fondsen gaan reclame maken om deelnemers te werven. Overstappen van fonds naar fonds kost geld. Maar disciplinering van de fondsen door werknemers kan ook verspilling elimineren.

Ik hoor de tegenwerpingen al: pensioenfondsen kiezen is te moeilijk voor veel mensen, keuzestress! Nou, dan blijf je lekker zitten waar je zit. Alsof al dit gedoe rond de pensioenen geen stress oplevert. Nu pensioenen minder zeker worden, en werkgevers steeds minder bereid zijn gaten in pensioenopbouw te dichten, is het logisch werknemers de mogelijkheid te bieden hun eigen fonds te kiezen. Werknemers lopen meer risico, geef ze dan ook meer zeggenschap.

En als dat toch geen goed idee is, dan hoor ik graag waarom niet. Maar verkoop geen kinderlijke pr-praat over ons pensioenstelsel zoals Klijnsma doet. Citaat van deze week: „Hiermee hebben we in Nederland een pensioenstelsel waar we trots op kunnen zijn én blijven.” Behandel werknemers als serieuze gesprekspartners. Echt, we zijn er volwassen genoeg voor.

Marike Stellinga schrijft op deze plek elke zaterdag over politiek en economie.