Futuristische dromen van Ray Kurzweil zijn bedrog

Het artikel van Niki Korteweg in NRC Handelsblad van 28 september doet vermoeden dat wij mensen al over 16 jaar zullen versmelten met onze computer. Dit op basis van de uitspraken van zakenman en futurist Ray Kurzweil, neurobioloog noch natuurkundige.

Het artikel bevat weinig ruimte voor nuance: in slechts vier zinnen wordt aangestipt dat hersenonderzoekers en natuurkundigen scherpe kritiek hebben. Om vervolgens het verhaal te hervatten met de ergernis van Kurzweil dat deze critici niet luisteren naar zijn antwoorden.

Wat ons betreft is dit de omgekeerde wereld: Kurzweils verhaal behoeft juist een sterke relativering. Hij onderschat de complexiteit van de menselijke hersenen inderdaad, hetgeen getuigt van zijn gebrek aan kennis. Zo wil hij computers de menselijke taal aanleren.

Natuurlijk kan je zo’n apparaat instellen om woorden correct te gebruiken en zinnen te vormen, maar dit komt geenszins in de buurt bij hogere cognitieve en daarom zeer complexe en nog steeds onbegrepen vormen van menselijke taalbeheersing en -beleving. Lachen en huilen met een dergelijke computer, waar Kurzweil zich al op verheugt, zien wij dus niet gebeuren.

De voorziene taalbeleving waar hij het over heeft, kan namelijk niet ontstaan zonder bewustzijn; deze twee ontwikkelen zich hand in hand. Volgens Kurzweil geen probleem: als zo’n computer de taal eenmaal begrijpt, ‘heeft’ deze dus ook gewoon bewustzijn. Een belediging van het hersenonderzoek.

De Europese Unie heeft dit voorjaar een miljard euro geïnvesteerd in het Human Brain Project, waarin Europese topwetenschappers de komende tien jaar hun krachten zullen bundelen om een zo goed mogelijk computermodel van het brein te ontwikkelen. Op zich komt dat streven nog overeen met de ideeën van Kurzweil, die sterk leunen op het feit dat computers de komende jaren veel krachtiger zullen worden.

Maar of we zo’n supercomputer binnen 16 jaar bewust kunnen maken? Optimistische deelnemers van het Human Brain Project hopen dat ze aan het einde van de rit hooguit een aantal basale functies van het brein kunnen simuleren. Maar bewustzijn creëren, dat is een heel ander verhaal.

    • Roel van der Heijden