De vier Republikeinse hoofdrolspelers

De Republikeinen stuurden deze week aan op een gedeeltelijke overheidssluiting. Maar zullen ze het ook laten aankomen op het lamleggen van de economie, als op 17 oktober het schuldenplafond verhoogd moet worden? Wie bepalen de koers in de stuurloze partij?

Door onze correspondent Guus Valk

1 De Stille: Mitch McConnell (71) Senator (Kentucky), Republikeins fractievoorzitter in de Senaat

Op het conservatieve blog RedState.com., het huisorgaan van de Tea Party-aanhang, wordt hij een verrader genoemd. Mitch McConnell wil niets liever dan radicale Republikeinen dwarszitten. Democraten noemen hem óók gevaarlijk: groot tacticus, oerconservatief. Mitch McConnell wordt in beide partijen gehaat. Politieke vrienden heeft hij nauwelijks. Maar de schildpad, zoals zijn bijnaam luidt, heeft een reputatie vanwege zijn geslepen manier van onderhandelen.

In voorgaande crises was het vaak McConnell die op het laatste moment ingreep. In de zomer van 2011, toen Democraten en Republikeinen in een diep crisis belandden om het verhogen van de schuldenlimiet, kwam hij met een gewaagde zet. Hij ging akkoord met verhoging daarvan, maar in ruil moest Obama hard bezuinigen. Dit is vintage McConnell: principes zijn vloeibaar, zolang de tegenpartij maar voor de schade opdraait. Met Harry Reid, zijn Democratische collega, kan McConnell op die manier soms creatief uit de hoek komen.

Maar in deze crisis is Mitch McConnell opvallend afwezig. Het verzet tegen een oplossing van de begrotingscrisis laat hij aan de radicalen over. Hij ergerde zich aan zijn opstandige fractielid Ted Cruz, die het nieuwe zorgstelsel inzet maakte van de crisis. Toch kon hij niet voorkomen dat het zo ver is gekomen, en hij komt niet met een plan om de sluiting ongedaan te maken.

De oorzaak daarvoor ligt in Kentucky, waar McConnell volgend jaar wil worden herkozen als senator. Dit is een conservatieve staat, met libertaire trekjes. McConnell is, op papier, na John Boehner Amerika’s machtigste Republikein, maar in zijn eigen staat is allerminst zeker dat hij de voorverkiezingen wint. De conservatieve vleugel in de partij heeft zich in Kentucky verenigd rondom de zakenman Matt Bevin. Gesponsord door het Madison Project, een rijke organisatie die evangelisch-rechtse kandidaten steunt, is de anti-campagne al begonnen. Nu al verschijnen er spotjes op televisie die van McConnell een principeloze Washington-insider maken. Dat is, in het huidige klimaat, zo’n beetje het ergste verwijt dat je kan krijgen.

McConnell moet zich dus gedeisd houden om de schade niet groter te laten worden. Democraten kijken graag naar McConnell als er een lastige deal geregeld moet worden. Ook deze dagen hebben zij hun hoop op hem gevestigd. Maar McConnell zal zich zo onzichtbaar mogelijk houden.

2 De Januskop: John Boehner (63) Voorzitter Huis van Afgevaardigden, Afgevaardigde uit Ohio

Wat is er met John Boehner gebeurd, vragen Democraten in Washington zich deze dagen af. Boehner was de man die ze altijd konden bellen, maar nu staat zijn telefoon meestal uit. Hij staat bekend als star en emotioneel – een lastige onderhandelaar dus. Maar uiteindelijk práátte hij wel. Tijdens voorgaande crises was het altijd Boehner die naar het Witte Huis kwam om een middenweg te zoeken tussen zijn geradicaliseerde fractie en de president. Als het erop aan kwam, wist Boehner opstanden in zijn eigen gelederen te smoren.

Vraag een Amerikaan op straat wie verantwoordelijk is voor de eerste federale sluiting sinds 1995, en zijn naam wordt het vaakst genoemd. In de pers is het niet anders. The New York Times heeft het deze week in een hoofdartikel zelfs over ‘John Boehners sluiting’: het was de „incapabele”, „cynische” voorzitter „met zijn belachelijke eisen” die een oplossing onmogelijk maakte. Dat deze woede zich vooral tegen hem richt, komt omdat Democraten in Boehner altijd een man van het midden zagen. In werkelijkheid heeft Boehner altijd twee gezichten gehad: hij is bereid compromissen te sluiten, maar wijkt nauwelijks af van zijn agenda.

John Boehner loopt al 22 jaar mee in het Congres. Sinds de Republikeinen in 2010 een meerderheid veroverden in het Huis van Afgevaardigden, is hij voorzitter van het Huis. De reputatie van Boehner, tweede van twaalf kinderen uit een arm Duits-Iers gezin, groeide in de zomer van 2011, toen de eerste in een serie van politieke crises uitbrak. De Republikeinen weigerden nog langer in te stemmen met automatische verhoging van de limiet om te mogen lenen. De Tea Party had een jaar eerder de partij opgeschud. Naar haar kritiek op de geldverspilling in Washington moest worden geluisterd, vond Boehner. Hij besloot Obama hard tegemoet te treden – zo hard, dat ook toen een federale sluiting dreigde. Uiteindelijk sloot hij een compromis waarin harde bezuinigingen werden afgesproken.

Boehner is nu, net als toen, vooral geïnteresseerd in harde toezeggingen van zijn tegenstander. Soms zet hij een redelijk gezicht op, soms is hij bereid alles op het spel te zetten. In de aanloop naar de sluiting waarschuwde hij dat er „een ramp” dreigde als de crisis uit de hand zou lopen. Democraten dachten: met die man valt te praten. Tegelijkertijd gaf hij zijn fractie vrij spel. Hij bracht een voorstel in stemming dat Obama’s nieuwe zorgstelsel zou afschaffen, in ruil voor steun aan de begroting. De door Democraten gedomineerde Senaat wees dat af, zoals verwacht, waarop Boehner een nieuw voorstel kon doen. Obamacare zou alleen een jaar uitgesteld hoeven worden. Ook dat voorstel redde het niet. Boehner stelde, een uur voor het verstrijken van de deadline, voor een commissie in te stellen om een oplossing te vinden. Te laat, maar ook dat calculeerde Boehner in: nu kon hij zeggen dat hij alles had geprobeerd, maar dat de Democraten niets wilden.

Boehner heeft zich laten gebruiken door de radicale vleugel in zijn fractie. Dat leek strategisch en handig, maar het is een misrekening. De Tea Party heeft haar zin, Obama is gesaboteerd. Maar Boehner moet nu een uitweg verzinnen uit de crisis. Inmiddels zeggen al negentien Republikeinen in zijn fractie dat het genoeg is geweest: de begroting moet op Obama’s voorwaarden worden aangenomen, zodat het land weer kan draaien. Opgeteld bij de Democratische zetels betekent dat een meerderheid. Toch brengt Boehner dit niet in stemming. De radicalen zullen hém zo’n nederlaag aanwrijven, en hij zou zijn voorzittershamer na een interne revolte wellicht moeten inleveren.

3 De joker: Ted Cruz (42) Senator (Texas)

„Republikeinen zijn bang om de schuld te krijgen van een crisis. We moeten eens voor principes gaan staan.” Met die woorden verdedigde Ted Cruz deze week zijn machtsgreep in de Republikeinse Partij.

Aanvankelijk leek zijn coup te lukken. Vanuit de Senaat eiste hij dat de fractie in het Huis nooit mocht buigen voor de eisen van president Obama. Ieder compromis sloot hij uit. Op twee Republikeinen na kreeg hij de volledige fractie in het Huis mee. Duidelijk werd dat niet langer John Boehner het voor het zeggen heeft, maar een jonge senator die pas negen maanden geleden aantrad.

Maar toen sloot de federale overheid, en kregen de Afgevaardigden die hem waren gevolgd boze telefoontjes uit hun districten. De overheid is dicht, het plan is gelukt, maar hoe gaan we het nu verder doen? De publieke opinie geeft de Republikeinen de schuld. De partijgenoten die Cruz zo mak waren gevolgd, keerden zich aan het einde van de week opeens tegen hem. „Cruz heeft ons in het drukke verkeer geduwd, en is zelf weggelopen”, zei Grover Norquist, de conservatieve partijgoeroe die lage belastingen bepleit.

Cruz kreeg het donderdag zelfs benauwd tijdens een ontmoeting achter gesloten deuren met zijn fractiegenoten. Een anonieme senator zei: „Voor iedereen werd duidelijk dat Cruz geen strategie heeft, die nooit gehad heeft, en geen enkele vraag over een eindspel kon beantwoorden.” De Republikeinse partijtop is doodsbang voor Ted Cruz: de actieve achterban van de partij smult van hem, en de Amerikaanse kiezer moet niets van hem hebben. Dat maakt hem gevaarlijk. In de eigen partij stijgt zijn ster, en daarmee drijft hij de partij naar de marge.

Cruz werd als zoon van een Cubaanse vader in 1970 in Canada geboren. Hij werd advocaat in Texas, en kreeg een grote reputatie om zijn retorisch talent en intelligentie. Hij werd in de Senaat gekozen dankzij onder meer een goed gefinancierde campagne van rechtse lobbygroepen en steun van de Tea Party. Dat maakt hem gevreesd in de eigen fractie, en het verklaart waarom hij zo weinig tegenspel kreeg.

Cruz kreeg de status van ster toen hij een paar weken geleden 21 uur lang op de Senaatsvloer sprak over het afschaffen van Obamacare. Het was niet bedoeld om Obamacare weg te krijgen, net zo min als dat in de de huidige crisis een optie is. Cruz wil laten zien dat hij liever vechtend ten onder gaat dan toegeeft – desnoods het hele land met zich meesleurend.

4 De Verzoener: Rand Paul (50) Senator (Kentucky)

Het kostte Rand Paul jaren om uit de schaduw van zijn vader te treden. Ron Paul, de libertaire vrijbuiter, maakte het Republikeinse establishment jarenlang het leven zuur. Zijn zoon Rand, zo dacht men, zou zijn iets minder briljante en eloquente opvolger worden. Als senator gaat Rand Paul zijn eigen weg. Hij kiest soms voor het libertarisme van zijn vader, haalt soms de Tea Party rechts in, en liet zich deze week van een heel andere kant zien: als onverwachte verzoener tussen Democraten en Republikeinen.

Rand Paul is een complex politicus. Zijn standpunten zijn vaak radicaal. Maar hij weet er linkse en rechtse kiezers mee te bereiken. Het is moeilijk, schreef New York Magazine, om níét van Paul te houden. Ook het conservatieve National Review prees hem: „Hij heeft die kwaliteit die je niet kunt leren of kopen: hij is interessant.”

Sinds Rand Paul in 2010 in de Senaat belandde, weet hij de aandacht op zich gevestigd te houden. Hij praatte eerder dit jaar zestien uur aaneen in een ‘filibuster’, waarin hij zich tegen drones richtte. Met drones doodt de Amerikaanse regering Amerikanen, zei Paul. Bovendien heeft Amerika niets te zoeken in het buitenland. Dankzij zulke standpunten is Paul ook geliefd onder Democraten.

Met zijn pleidooien voor lage belastingen zag de Tea Party in hem altijd een medestander. Maar Paul verzet zich nu tegen de radicalisering door deze beweging. Hij is het met Ted Cruz eens dat Obamacare tegengehouden moet worden, maar doet tegelijk zijn best een lange sluiting van de federale overheid te voorkomen.

Woensdag stuurde Paul een brief rond op het Capitool. Hij riep beide partijen op samen koffie te gaan drinken. „Als we eens praten, kunnen we zien of we het kunnen vinden.” Het nut van zo’n brief is vooral symbolisch, maar Paul weet zo als een van de weinige Republikeinen deze week positieve aandacht te krijgen. Dat wijst op een groot politiek inzicht.

    • Guus Valk