CDA laat kabinet los, voorlopig

D66-leider Pechtold zet onderhandelingen met coalitie onder druk met verzoek om meer tijd

Het CDA is weg. GroenLinks, ChristenUnie en de SGP doen nog mee. En D66 heeft tijd nodig.

Dat is de tussenstand na een week onderhandelen tussen het kabinet-Rutte II en de oppositie over de begroting van volgend jaar. Sinds Prinsjesdag is de coalitie op zoek naar steun bij de oppositie omdat een meerderheid in de Eerste Kamer ontbreekt. Dagenlang was er geen beweging, maar sinds gisteren zijn de verhoudingen duidelijk.

Het CDA is nu helemaal afgehaakt als onderhandelingspartner voor de begroting. De „radicale koerswijziging” van stoppen met lastenverwaren en nivelleren die de christen-democraten van het kabinet eisten, komt er niet. Volgens CDA-leider Sybrand van Haersma Buma bevatte het laatste bod van minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) „nog geen begin van een aanknopingspunt”.

Dat wil niet zeggen dat het CDA nu ‘nee’ zegt tegen alle plannen van het kabinet. Buma liet gisteren de mogelijkheid open dat zijn partij later alsnog plannen steunt van het kabinet, bijvoorbeeld hervormingen op het gebied van pensioen en arbeidsmarkt. Maar met zijn ‘njet’ tegen de begroting van 2014 is de bestuurderspartij CDA een nieuwe drempel over in het bedrijven van compromisloze oppositie.

Als een verrassing kwam de exit van het CDA niet: al dagen twijfelde de coalitie aan de bereidheid van Buma om werkelijk te onderhandelen. Hoewel het CDA met tien senaatszetels de coalitie in één keer aan een meerderheid kan helpen in de Eerste Kamer, lijkt het kabinet niet vreselijk veel moeite te hebben gedaan om Buma binnenboord te houden. Toch zijn de reacties vanuit de coalitie scherp. „Het kabinet heeft de hand uitgestoken naar het CDA en krijgt een middelvinger terug”, zei minister Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) vanochtend.

Het kabinet zal nu zaken moeten doen met de vier resterende partijen. SGP, ChristenUnie en GroenLinks zeiden gisteren nog steeds te willen onderhandelen. Volgens CU-leider Slob heeft het kabinet „een heel klein beetje begrepen” wat zijn partij wil.

Maar de sleutelrol in een mogelijke deal is weggelegd voor D66. Die partij wil – anders dan de andere drie – over méér praten dan alleen de begroting. D66-leider Pechtold is alleen bereid tot een deal als de arbeidsmarkthervormingen uit het sociaal akkoord van dit voorjaar worden versneld.

Het kabinet lijkt die eis serieus te nemen. Woensdagavond sprak Pechtold drie uur lang in het Torentje met minister Dijsselbloem, premier Rutte en vicepremier Asscher. Uit zijn aanhoudende zwijgen daarover kan worden afgeleid dat het een serieus gesprek was. De weken ervoor klaagde Pechtold onophoudelijk over de traagheid van de coalitie.

Toch wilde Pechtold gisteravond niet meteen verder praten met Dijsselbloem. Hij zegt slechte ervaringen te hebben met snelle deals zoals het Lenteakkoord en het Woonakkoord. Vermoedelijk heeft Pechtold nog een reden om te rekken: zo versterkt hij zijn onderhandelingspositie.

Er is één mogelijkheid voor het kabinet om te ontkomen aan het openbreken van het sociaal akkoord: samenwerken met GroenLinks, ChristenUnie en SGP – een combinatie die óók een senaatsmeerderheid heeft. Gisteravond zat Dijsselbloem al bij GroenLinks om die ontsnappingsroute open te houden.