Buma zegt ‘nee’. Dus toch Pechtold maar?

Het CDA had het kabinet in één keer aan een meerderheid in de Eerste Kamer kunnen helpen Maar de christen-democraten haken af Wat nu?

Buma en CDA-Kamerlid Eddy van Hijum na het gesprek.

Politiek redacteuren

Het CDA is weg. GroenLinks, ChristenUnie en de SGP doen nog mee. En D66 heeft tijd nodig.

Dat is de tussenstand na vier dagen onderhandelen tussen het kabinet-Rutte II en de oppositie over de begroting van volgend jaar. Sinds Prinsjesdag is de coalitie op zoek naar steun bij de oppositie omdat een meerderheid in de Eerste Kamer ontbreekt. Dagenlang was er geen enkele beweging, maar sinds gisteren is er een klein beetje meer duidelijkheid.

Het CDA is nu formeel afgehaakt als onderhandelingspartner voor het kabinet. De christen-democraten eisten een „radicale koerswijziging”: geen lastenverzwaringen meer en ook geen nivellering. Dat heeft minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) ze niet kunnen bieden: volgens CDA-leider Sybrand van Haersma Buma bevatte diens laatste bod voor de begroting van 2014 „nog geen begin van een aanknopingspunt”.

Als een verrassing kwam de exit van het CDA niet: al dagenlang twijfelde de coalitie over de bereidheid van Buma om werkelijk te onderhandelen. Hoewel het CDA de coalitie in één keer aan een meerderheid had kunnen helpen in de Eerste Kamer, lijkt erop dat VVD en PvdA niet vreselijk veel moeite hebben gedaan om Buma binnenboord te houden.

Het afhaken van het CDA is een lelijke tegenvaller voor de VVD. Buma en de zijnen positioneren zich sinds kort als de kampioenen van de belastingverlaging en kleine overheid. Dat zijn thema’s die de VVD heeft moeten inleveren in de coalitie met de PvdA. Het weggelopen CDA kan de VVD nu vrijelijk aanvallen vanaf de ongedekte rechterkant, en daar worden de liberalen nerveus van – al kunnen ze het CDA vanaf nu wel wegzetten in het kamp van andere neezeggers als SP en PVV.

Nu zal het kabinet zaken moeten doen met de vier resterende partijen. SGP, ChristenUnie en GroenLinks zeiden gisteren nog steeds te willen onderhandelen. Volgens CU-leider Slob heeft het kabinet „een heel klein beetje begrepen” wat zijn partij wil.

Maar de sleutelrol in een mogelijke deal is weggelegd voor D66. Alexander Pechtold mocht tot nu toe als enige partijleider in zijn eentje komen praten met de top van het kabinet. Op woensdagavond bracht hij drie uur door op het Torentje met minister Dijsselbloem, minister-president Rutte en vicepremier Asscher. Uit zijn aanhoudende zwijgen over dat samenzijn kan worden afgeleid dat het een serieus gesprek was. De weken ervoor liet Pechtold geen gelegenheid onbenut om zich te beklagen over de traagheid van de coalitie.

D66 wil niet alleen onderhandelen over de begroting van 2014. De partij eist ook extra investeringen in onderwijs en – vooral – versnelling van de arbeidsmarkthervormingen uit het sociaal akkoord dat het kabinet sloot met de sociale partners.

Daar is het kabinet inderdaad toe bereid, bevestigen Haagse bronnen. Woensdagavond legden VVD en PvdA Pechtold een compromisvoorstel voor. De hervorming van het ontslagrecht en de quotumregeling voor arbeidsgehandicapten kunnen naar voren worden gehaald. Verder denkt het kabinet aan een aanscherping van de pensioenwetgeving – een eis die D66 heeft gesteld om een belangrijke hervorming van het kabinet in de Eerste Kamer te steunen.

Pechtold wilde gisteren niet meteen verder praten met Dijsselbloem. De D66-leider heeft slechte ervaringen met snelle deals zoals het Lenteakkoord, zo zei hij. Hij wilde er nog een nachtje over slapen. Vermoedelijk heeft D66 nog een andere reden om te rekken: zo versterkt de partij zijn onderhandelingspositie.

De mogelijke afspraken met D66 over sociaal-akkoord en pensioenen zijn voor GroenLinks, ChristenUnie en de SGP niet genoeg reden om zich aan de zijde van het kabinet te scharen. Dus probeert Dijsselbloem de overgebleven gesprekspartners op een andere manier te paaien. Zo zou het kabinet bereid zijn minder te bezuinigen op kindregelingen (een harde eis van gezinspartijen ChristenUnie en SGP) en is er een verschuiving mogelijk van belasting op arbeid naar belasting op vervuiling (de door GroenLinks gewenste ‘vergroening’). Daarnaast is er door meer bezuinigingen op de rijksoverheid geld beschikbaar voor een extra lastenverlichting.

De gesprekken gaan verder. Niet lang na de aankondiging van Pechtolds time-out werd Dijsselbloem gisteravond gesignaleerd op de werkkamer van de GroenLinks-leider Bram van Ojik.

    • Derk Stokmans
    • Thijs Niemantsverdriet