Boeten voor een misdadige zoon

Dat de schrijver vooral generatieromans heeft afgeleverd, komt ook naar voren in zijn nieuwe psychologische thriller, waarin hij zich manifesteert als een 'familiespecialist' inzake de geplaagde 'moeder van een monster’, die geen uitweg meer ziet.

Hans Münstermann foto MARK VAN DER ZOUW

Misdrijven hebben iets aantrekkelijks. In de media worden ze vaak breed uitgemeten. Mensen lezen en praten er graag over. De meeste aandacht gaat daarbij, begrijpelijk, naar de slachtoffers en hun eventuele nabestaanden, en naar de vraag wie het heeft gedaan, en of er wel een passende straf zal worden gegeven. Je leest veel minder over de invloed die een misdrijf heeft op de familie van de dader. Hoe zou het zijn om te moeten leven met de gedachte dat je kind, je vader of je neef tot iets heel ergs in staat blijkt te zijn? Valt er van zo’n familielid dan nog wel te houden?

Hans Münstermann, al vele boeken lang een familiespecialist, buigt zich in Mischa, een fijne psychologische thriller, over dit delicate probleem. De roman is vernoemd naar een tienjarig ontvoeringsslachtoffertje. Maar hij is eigenlijk niet degene om wie het draait. De echte hoofdpersoon is Rosa, de 66-jarige moeder van de dader. Rosa is een gezien lid van de plaatselijke tennis- en leesclub en heeft veel vrienden en kennissen. Haar drie kinderen zijn allemaal goed terechtgekomen. Haar oudste zoon, Christiaan, heeft dan ook, zoals dat heet, ‘een a-typisch daderprofiel’. Hoog opgeleid, goede baan, vrouw en twee kinderen, prettig in de omgang.

Münstermann wil aantonen dat criminaliteit van alle rangen en standen is. Ook zogenaamd weldenkende mensen zijn tot alles in staat, zonder dat er een motief in het spel is. Rosa verliest na de arrestatie van haar zoon in rap tempo haar bestaanszekerheden. Eerst klampt ze zich nog vast aan het idee dat er ‘een kolossale vergissing’ moet zijn gemaakt. Haar zoon kan zoiets niet gedaan hebben. Maar gaandeweg, mooi gedoseerd door Münstermann, sluipt de twijfel binnen. Is haar oogappel wel zo onkreukbaar? Kent ze hem eigenlijk wel? De twijfel wordt gevoed door de boze buitenwereld die haar ziet als ‘de moeder van het monster’. Ze wordt door wildvreemden lastiggevallen en kan zich al gauw niet meer vertonen bij de tennis- en leesclub of op straat.

Mischa is niet gebaseerd op ware feiten, maar Münstermann verwerkte er zoveel elementen in van bekende misdaadgevallen dat de geschiedenis bijna een vertrouwde indruk maakt. De zoektocht naar een witte auto en het beroep van de dader (elektrotechnicus) lijken ontleend aan de Oostenrijkse ontvoeringszaak van Natascha Kampusch. Het uitkammen van de streek door horden vrijwilligers doet denken aan de moord op de twee broertjes uit Zeist. En het grootscheepse DNA-onderzoek, dat uiteindelijk de beslissende ‘match’ oplevert en het misdrijf zelf – ontvoering, misbruik, moord door wurging en messteken – brengen Marianne Vaatstra in herinnering.

Münstermann maakt aannemelijk dat Rosa, nadat haar zoon tot levenslang is veroordeeld, geen gat meer ziet in het leven. Zij besluit tot een symbolische wanhoopsdaad. Ze fietst naar een stille landweg en gaat daar, dik opgemaakt en gekleed in een uitdagende zomerjurk, staan wachten. Elke willekeurige automobilist zou zich aan haar kunnen vergrijpen, zoals gebeurde met Mischa, die de pech had om haar zoon tegen te komen.

Rosa wil boete doen voor haar zoon. Ze heeft gelukt. Er komt geen griezel voorbij, maar een goedlachse Afrikaan, die haar verhaal aanhoort en verstandige adviezen geeft. Hij brengt haar netjes thuis, met fiets en al, en wenst haar het allerbeste. Het is op het randje van melodrama, maar ik moet er bij zeggen: het werkt. Niet alleen voor Rosa, die er van opfleurt, maar ook voor de lezer, die na de lange sombere nasleep van de moordzaak toe is aan een nieuw perspectief.

Na die ontmoeting met de Afrikaan is het verhaal meteen uit, op een laatste epiloog-achtige bladzij na, waarin de montere toon wordt voortgezet. We lezen dat Rosa haar leven aan het hernemen is. Als haar zoon ooit vrijkomt, zal ze hem trouw opwachten. De mediastorm is gaan liggen. Want zo werkt het blijkbaar met een ingewikkelde moordzaak: zodra het vonnis is geveld, is er voor journalisten niets meer aan.