Alles kan alleen maar via-via-via-via

De leiders van Iran geven toe dat sancties het land ruïneren.

Handel met het buitenland is duur en ingewikkeld geworden.

Op de markt in Teheran, wordt het steeds stiller. De economie van het land is ingestort door de internationale sancties. Foto Hollandse Hoogte

Glimmende machinegeweren hangen in de stand van een Iraanse wapenfabrikant. Het is de jaarlijkse beurs voor ‘Politie, veiligheid en veiligheidsmaterialen’, gehouden in een centrale moskee in Teheran. Mannen in te grote pakken schuifelen met plastic zakken in hun hand langs politiemotors, veiligheidscamera’s en de laatste modellen wapenstokken. Als er één industrie booming zou moeten zijn in Iran is het wel de veiligheidsindustrie. Maar zelfs op deze beurs klagen ondernemers steen en been – net als die in de rest van het land.

„Zelfs de regering heeft geen geld meer om iets te kopen”, zegt Rozita Shahrokh, die draadloze apparatuur voor veiligheidscamera’s uit Taiwan aanbiedt. „De zaken zijn nog nooit zo slecht geweest.”

Jarenlang zeiden de Iraanse leiders dat de westerse sancties niets voorstelden. De vorige president, Mahmoud Ahmadinejad, noemde de maatregelen „papieren zakdoekjes, die we achteloos weg kunnen gooien”. Maar nu, in een poging een nucleaire deal met de Verenigde Staten te sluiten, geven ze toe dat de sancties de Iraanse economie te gronde richten. In het bijzonder het verbod op financiële transacties.

Tijdens verschillende besprekingen vorige week in New York, maakten de nieuwe president Rouhani en zijn minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Javad Zarif duidelijk dat Irans financiële situatie beroerder is dan hun voorgangers hebben toegegeven.

Door de sancties is de olieverkoop gehalveerd, de kurk waarop de Iraanse economie grotendeels drijft. En in een kettingreactie is de hele economie onder druk komen te staan. De staat kan betalingsverplichtingen aan particuliere bedrijven niet meer nakomen. Die bedrijven komen vervolgens in problemen, waardoor de werkloosheid stijgt.

Wisselkoersen

De Iraanse munt rial, gekoppeld aan de olieverkoop, is in de afgelopen twee jaar meer dan de helft in waarde gedaald. De olie die toch wordt verkocht, kan niet meer direct worden betaald omdat internationale banken geen geld meer aan Iran overmaken.

„Iran zit diep in de problemen”, zegt een econoom die anoniem wil blijven omdat hij tussen Iran en de VS reist. „De regering is veel te positief geweest. Ze had nooit gedacht dat Europa zou stoppen met het kopen van Iraanse olie. Nu zit Iran met veel minder inkomsten.”

Op de veiligheidsbeurs in Teheran vertellen importeurs hoe moeilijk het is geworden om geld het land uit en spullen naar binnen te krijgen. Het recente explosieve gebruik van veiligheidscamera’s in Iran staat of valt met de routers die Rozita Shahrokh uit Taiwan importeert. Maar ze heeft bijna geen kopers meer doordat Amerikaanse en Europese sancties internationale overschrijvingen onmogelijk maken. „Voor iedere stap om mijn product hier te krijgen, moet ik extra betalen.” Haar leverancier in Taiwan wil niet direct met Iran werken, die is bang voor Amerikaanse boetes. In plaats daarvan werkt de importeur met een tussenpersoon, die natuurlijk een percentage voor zijn diensten vraagt.

Vroeger kon Rozita Shahrokh een gedeelte vooruitbetalen, doordat haar leverancier haar krediet gaf. Nu moet haar bedrijf alles vooruitbetalen. Dat doet ze bij een geldwisselaar die, tegen commissie, het geld omwisselt in dirhams en naar een bank in de Emiraten stuurt via een partner in Dubai.

Vandaar gaat het geld naar de tussenpersoon van het Taiwanese bedrijf. Pas na de volledige betaling gaat Shahrokhs bestelling de deur uit. Niet direct naar Iran, maar via Dubai, waar een lokale transporteur de draadloze routers met een boot naar Iran vaart. „Uiteindelijk is de prijs die we moeten berekenen twee keer hoger dan nodig”, zegt Shahrokh.

Betalingsverkeer

Vooral het verbod op het gebruik van het Swift-systeem, dat een sleutelrol speelt in het internationale betalingsverkeer, breekt Iraniërs op. Er is vrijwel geen bank in Iran die het systeem mag gebruiken, waardoor al het geldverkeer via wisselaars en dan rekeningen van derden in het buitenland moet gaan. Voor Iraanse zakenfamilies zijn het de slechtste tijden ooit. Ali Khalilpour, vertegenwoordiger in Iran van Puma, moest tientallen winkels overdoen aan zijn tussenpersoon nadat de rial opeens tientallen procenten in waarde daalde.

„We hadden miljoenen in dirhams bij ze uitstaan, daar moesten we opeens bijna twee keer zoveel voor betalen”, zegt Khalilpour. Soms vliegt hij met geld naar het buitenland, soms betaalt hij wisselaars om zijn orders binnen te halen. „Het is een heel moeilijke tijd. Bijna al onze concurrenten zijn failliet gegaan. Daarom blijven we doorgaan. Als het beter gaat, hebben we straks de markt in handen.”

    • Thomas Erdbrink