‘Jongeren zijn ziek van keuzestress’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

De economische crisis en keuzestress leiden ertoe dat steeds meer jongeren aankloppen voor hulp bij de geestelijke gezondheidszorg. Dat schreef het AD afgelopen maandag. Het bericht met de kop ‘Jongeren zijn ziek van keuzestress’ was het openingsbericht van de krant. Volgens hoogleraar Philippe Delespaul van de Universiteit Maastricht raken veel jongeren gestresst door de veelheid aan keuzes die zij moeten maken. Daardoor is het aantal kinderen tot 18 jaar dat psychische hulp kreeg, sinds 2009 jaarlijks met 8,5 procent gestegen. Meer dan bij volwassenen en 65-plussers, waar de toename respectievelijk 5 en 3,8 procent was. Het artikel werd in tientallen media overgenomen, onder meer door nu.nl, de Telegraaf en nrc.nl. Editie NL zette erboven: ‘Jongeren gek door keuzes’.

Waar is het op gebaseerd?

Dat is niet meteen duidelijk. Bij de cijfers staat geen bron vermeld. Uiteindelijk blijken ze afkomstig te zijn uit een artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie van april 2013. In het artikel ‘Consensus over de definitie van mensen met een ernstige psychische aandoening en hun aantal in Nederland’, concludeerde Philippe Delespaul dat vorig jaar 165.481 jongeren tot 18 jaar een ernstige psychische stoornis hadden. Onder die stoornissen vallen onder meer persoonlijkheidsstoornissen, schizofrenie en depressies. In 2009 waren dat nog 140.569 jongeren, een totale stijging van 17,7 procent dus. Ook bij de volwassenen (18-65 jaar) en 65-plussers nam de psychische hulp toe. In 2012 hadden 637.779 volwassenen (veruit de grootste groep) en 82.527 ouderen een stoornis.

Wat betreft de bewering dat de vraag om psychische hulp toeneemt door keuzestress, wordt hoogleraar Delespaul aangehaald en Ilone Kleijberg van de Haagse zorginstelling De Jutters.

En, klopt het?

Er zijn twee beweringen te checken in dit bericht: of de cijfers kloppen en of het klopt dat de psychische hulp onder kinderen tot 18 jaar toeneemt door keuzestress.

Eerst de cijfers: in het artikel uit het Tijdschrift voor Psychiatrie blijkt dat Delespaul zich baseert op cijfers van GGZ Nederland. Diezelfde GGZ Nederland zégt nu dat er geen sprake was van een toename in 2010 en 2011, maar kan dat niet bewijzen met cijfers. Omdat Delespaul gegevens gebruikt van GGZ Nederland, en ten minste één cijfer overeenkomt met een factsheet van de brancheorganisatie, gaan we ervan uit dat ze kloppen. Het tegendeel is niet bewezen. Wel stokt de groei in 2012, zegt Delespaul. De vraag om psychische hulp neemt dus sinds vorig jaar niet meer toe onder jongeren.

Dan de tweede bewering: de psychische hulp onder kinderen tot 18 jaar neemt toe door keuzestress. Dat klopt niet, zeggen instanties en deskundigen. Judith Veenendaal, directeur van de NVVP (Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie) zegt: „Ik spreek namens de leden als ik zeg dat we ons niet herkennen in dit beeld. Keuzestress klinkt als een luxeprobleem, daarom vind ik het stemmingmakerij. Je kunt je voorstellen wat de minister zal zeggen: iedereen komt met pietlutproblemen bij de psycholoog, we kunnen best bezuinigen. Ik vind het bovendien schofferend naar ouders en kinderen toe die met echte problemen kampen. Keuzestress is helemaal geen diagnose.” Datzelfde zegt GGZ Nederland. En Irene Koopman, kinder- en jeugdpsychiater en directeur behandelzaken bij jeugd-ggz Karakter in Gelderland, zegt: „Stress in algemene zin kan een trigger vormen waardoor psychische klachten ontstaan of verergeren. Stress kan ook een factor zijn in het ontstaan van een psychiatrische ziekte, maar is dat niet op zichzelf, of als enige factor. Daarbij spelen veel meer factoren een rol.”

Desgevraagd vertelt Delespaul dat ‘keuzestress’ een hypothese is. „Omdat de groep die genetisch kwetsbaar is voor stoornissen niet toeneemt, moet de groei daar buiten gezocht worden. Als er meer keuzes te maken zijn, komen psychische problemen eerder tot uiting.” Er zou onderzoek moeten komen, vindt hij.

Conclusie

Jongeren zijn ziek van keuzestress, kopte het AD. De bewering dat er een groei is van het aantal kinderen dat psychische hulp krijgt, klopt. Met de aantekening dat de groei in 2012 stokte. De stelling dat keuzestress de oorzaak is van die groei, blijkt een opvatting. Er is geen onderzoek naar gedaan, dus kunnen we het niet staven. We kunnen alleen stellen dat die opvatting niet altijd wordt gedeeld door andere deskundigen. Daarom beoordelen we de bewering als ongefundeerd.

Ook een bewering langs zien komen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail je suggestie naar de redactie via nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt.