Je kunt ook zonder ons, Barbara

Therapie geeft zelfinzicht, wat leidt tot meer grip op het leven. nrc.next vroeg kunstenaars plaats te nemen op de sofa in de ‘cultuurkliniek’. Deze week: de striptekenaar Barbara Stok.

Illustraties Anne van Wieren

redacteur Boeken

HET INTERVIEW

Wat had beter niet door de mens uitgevonden kunnen worden?

„Airconditioning, sigaretten, bioscoopfilms in 3D, antiblafbanden voor honden, fietshelmen, mobiele telefoons.”

In welke eeuw zou je het liefst geboren zijn?

„Ik vind dat ik geluk heb met de tijd waarin ik geboren ben in Nederland. Wel zou ik graag eens in de verre toekomst kijken. Ik ben erg benieuwd hoe de wereld er over 2.000 of 20.000 jaar uitziet.”

Welk cliché past bij jou?

„Dat van de vrije bohémien.”

Waarvan valt het slot je tegen?

„Pfoeh, nu moet ik diep in mijn geheugen graven. De film Lord of the Rings heeft een draak van een einde: overdramatisch en traag.”

Van welk beroep droom je, naast stripmaker?

„Zeiler. Met zeilen ben ik opgegroeid. Als baby ging ik al met mijn ouders mee op de boot. We zeilden naar Engeland en Noorwegen. Daar had ik mijn beroep van kunnen maken. Schepen van het ene naar het andere continent varen bijvoorbeeld. Wekenlang in je eentje op zee, overgeleverd aan de elementen.”

Welk boek ligt er op je nachtkastje?

„Op dit moment lees ik Politica van Aristoteles. Bij vlagen zeer boeiend, bij vlagen gortdroog. Ik lees het liefst filosofieboeken afgewisseld met luchtige thrillers. Marcus Aurelius en Harlan Coben behoren tot mijn favorieten.”

Naar welke muziek luister je het liefst?

„Ballroom-bigbandmuziek uit de jaren 30 en 40. Heerlijk zoetsappig met hier en daar flinke uitbarstingen van het orkest. Maar ik houd ook van stoere, gruizige punkrock, het andere uiterste.”

Wat is je favoriete programma op tv?

De series Star Trek Next Generation en Curb Your Enthusiasm. Ik kijk elke avond een aflevering op dvd.

Als je je land kunt vertegenwoordigen in een sport, welke zou dat dan zijn?

„Met hockey wereldkampioen worden lijkt me wel wat. Ik heb vroeger gehockeyd. Ik stond linksvoor en kon hard lopen.”

Noem iets waar je echt in gelooft

„Ik geloof in twijfel. Het is goed om je eigen overtuigingen af en toe in twijfel te trekken. Vanuit twijfel kunnen nieuwe inzichten ontstaan.”

Naast welke beroemdheid zou je tijdens een intercontinentale vlucht willen zitten?

„De dalai lama. Een vriendelijk en wijs man met humor, waar veel van te leren valt. Ik denk dat hij me goed kan troosten als we neerstorten.”

Welke publieke figuur is de meest overschatte?

„Ik kan verschillende figuren noemen, maar als ik er wat langer over nadenk, heb ik er moeite mee om iemand publiekelijk te kijk te zetten. Want ik leef me in de ander in en zie dan dat zelfs mensen waar ik op het eerste gezicht echt van gruwel, toch vast best aardig zijn en het allemaal niet zo verkeerd bedoelen.”

Welke vraag is je nooit gesteld, maar zou je wel graag beantwoorden?

„Ik zou van een filmmaker graag de vraag krijgen een filmscenario te schrijven.”

DE DIAGNOSE

Stok vertoont een ambivalente houding ten opzichte van de eigen tijd. Ze kijkt het liefst naar ‘de’ toekomst (zie de liefde voor Star Trek, en de wens om 2.000 tot 20.000 jaar in de toekomst te kijken – het lijkt de therapeut eerlijk gezegd de hel) maar airconditioning en mobiele telefoons horen tot door haar gehate uitvindingen, waarvan ze er probleemloos een rij opsomt.

Daarnaast is zeilen weer een geliefde bezigheid, en behoren Aristoteles en ballroomjazz tot de favorieten. Een open belangstelling, stellen we, voor zowel andere denkbeelden als wijze mensen met humor. Maar als we het geloof in ‘twijfel’ al te serieus zouden nemen, signaleren we een kleine identiteitscrisis. Wel is ze overtuigd van het feit dat ze geluk heeft in deze tijd geboren te zijn. Welke tips geven we haar mee?

Boek:De verbeelding van Herman Franke. In de eerste plaats omdat het een prachtig boek is, maar ook omdat Franke evenmin kan kiezen tussen tijden, mensen, emoties, wat echt is en wat kunst – en wat die twee voor elkaar kunnen betekenen.

In dit boek staat admiraal Nelson centraal, een buitengewoon emotionele hoofdpersoon wiens liefde voor zijn minnares Emma versteend is. Letterlijk: het boek draait om het stenen standbeeld van Nelson op Trafalgar Square. Een ideaal boek dus voor iemand die haar hele leven in beelden omzet, een boek dat een andere visie geeft op ‘ver-beeld-ing’ (nee, Franke was op zijn tijd ook niet vies van een woordspeling).

Film: Wat raad je iemand aan die zelf graag een filmscenario zou schrijven? En die zelf niet kan kiezen tussen de groteske toekomstbeelden van Star Trek en de dwarse, pesterige humor van Curb Your Enthusiasm?

Iets wat ze waarschijnlijk al kent (maar dan kijkt ze nóg een keer): Een reis naar de maan van Georges Méliès uit 1902. Misschien wel de eerste sciencefictionfilm, met special effects die toen verbluffend waren, daarna geestig werden en die inmiddels humoristisch en kunstzinnig zijn. Menselijke dromen, verbeeld in techniek, gemaakt als een stripverhaal.

Muziek: Brian Eno, Music for Airports. Dit is serene muziek, die afwezig wil zijn. Niet gebaseerd op de geformuleerde muziekvoorkeuren van Stok (dan zouden we misschien uitkomen bij Brian Setzer) maar bedoeld als poging om een muzikaal equivalent te vinden voor de beleefdheid waarmee ze vermijdt een overschatte publieke figuur te noemen. Het is muziek die zich kleurt naar de omgeving en begrip heeft voor elk bestaand geluid.

Tot slot: Tot deze conclusie zijn we als cultureel therapeut eigenlijk nog niet eerder gekomen de afgelopen maanden, maar op de casus Stok krijgen we niet werkelijk vat. Geen grote trauma’s. Een gezonde nieuwsgierigheid. Begrijpelijke ergernissen (‘een antiblafband voor honden’). Aangenaam onhaalbare dromen (‘wereldkampioen worden’).

Er is voor deze bijna zen-achtige balans natuurlijk wel een verklaring te geven: Stok geeft zichzelf in haar strips aan één stuk door al culturele therapie, dus ze heeft ons eigenlijk helemaal niet nodig.

Dit was de laatste aflevering van ‘de cultuurkliniek’

    • Toef Jaeger
    • Barbara Stok