De volkswil nooit meer onderschatten

Mr. Oscar Hammerstein bij ‘Pauw & Witteman’

Vroeger, toen er nog geen digitaal doorzoekbare beeldarchieven bestonden, kon je als publiek persoon wel eens weg komen met een stommiteit uit het verleden. Hooguit herinnerde een dappere onderzoeksjournalist zich een ongelukkig citaat, maar je werd er niet de hele tijd mee om de oren geslagen.

Gisteren werd de socratische ondervraging door Frits Wester (RTL 4) van premier Mark Rutte als VVD-lijsttrekker in 2012 in elk programma herhaald. Rutte zei daarin onomwonden dat een bewindspersoon van Justitie die Volkert van der G. proefverlof zou toestaan wat hem betreft vertrekken kon. Nu dat proefverlof voor Fortuyns moordenaar er daadwerkelijk aan zit te komen heeft Rutte even weinig speelruimte als president Obama na een gifgasaanval in Syrië.

Het zal er heus niet van komen dat de minister-president zijn partijgenoot en staatssecretaris Fred Teeven (destijds de opvolger van Pim Fortuyn als lijsttrekker van Leefbaar Nederland) de laan moet uitsturen vanwege het respecteren van de trias politica. Maar de televisie serveerde de kwestie, met bijbehorende emoties van sommige Fortuynisten, met grote gretigheid uit.

Opvallend was de relatieve terughoudendheid in RTL Late Night. Daar herhaalde misdaadjournalist Peter R. de Vries wat hij eerder op de avond in EenVandaag (AVRO) had gesteld: je kunt het systeem van vervroegde vrijlating en proefverloven niet ineens los laten omdat een bepaalde crimineel je niet bevalt. Playmate en Telegraaf-columnist Beertje van Beers viel hem van harte bij. En hoe hard Humberto Tan ook aan zijn tafel zocht naar iemand met een andere mening, voor de geschokte rechtsorde moest je gisteren echt bij de publieke omroep zijn.

Waarom gaan daar meteen alle remmen los op zo’n avond? Debat op 2 (KRO/NCRV) veranderde het thema stante pede van hulp bij zelfdoding naar een partijtje bekvechten tussen broer Simon en neef Edwin Fortuyn enerzijds en advocaten en experts anderzijds. Hoofdargument van de eerste groep: een dader die geen spijt heeft betuigd, moet blijven zitten tot hij dat wel doet.

Een ex-gedetineerde, die LPF had gestemd, dacht er anders over. Als je de regels van de rechtstaat schendt, doe je in zekere zin hetzelfde als de moordenaar. Dat vond ook advocaat Oscar Hammerstein in Pauw & Witteman (VARA). Alleen al zijn verschijning, met een 19de eeuwse krulbaard die herinnerde aan de ooms in Bergmans Fanny en Alexander, zal in de archieven herinnerd worden. Volkert had levenslang moeten krijgen, meende de strafpleiter, maar nu het 18 jaar was geworden, gelden voor hem dezelfde regels als voor elke veroordeelde.

Kunnen we nog even samen terugkijken naar beelden uit die roerige dagen in mei 2002, toen Hammerstein en zijn confrère Gerard Spong een aantal media wilden aanklagen voor medeplichtigheid aan de moord op Fortuyn? Nee, die waren gisteren niet opgespoord en voorgeleid. Ook Fortuyns andere broer Marten wilde in Pauw & Witteman de zaak nu niet meer op de spits drijven.

Maar de angst bij de publieke omroep en sommige politici voor de Hammerstein van toen zit er nog steeds goed in: die gaan nooit meer onderschatten wat zij als de volkswil percipiëren.

    • Hans Beerekamp