Berlusconi verliest de controle in crisis

Op het laatst ging Berlusconi overstag, om niet helemaal alleen te komen staan. „Wat een schertsvertoning.”

Het is iets over half twee als er ongelovig gelach klinkt onder de tientallen mensen die voor de Italiaanse Senaat, vlak bij piazza Navona, staan te wachten. Binnen is een politieke thriller aan de gang die allang niet meer over het kabinet gaat.

Premier Letta wist gisteren aan het eind van de ochtend dat hij het vertrouwen zou krijgen van een deel van de rechtse senatoren. Genoeg om zijn brede coalitie een impuls te geven. Vraag was alleen nog, op dat moment, hoeveel ‘verraders’ er op rechts zouden zijn, om te praten in de terminologie van oud-premier Silvio Berlusconi.

De thriller gaat nu over Berlusconi zelf. Letta vertelt ’s ochtends dat hij nauwelijks heeft geslapen omdat het een historische dag kan worden. In diezelfde geest kopt Il Sole 24 Ore, met nauwelijks verholen optimisme: ‘De dag die de politiek kan veranderen.’ De vraag, voor al die mensen in de brandende Romeinse zon, was: beleven we het démasqué van Berlusconi? Komt er op rechts eindelijk ruimte voor iets nieuws?

De critici in eigen huis wilden niet meer naar Berlusconi luisteren. Een kabinet laten vallen wegens zijn persoonlijke problemen met de justitie, dat ging ook veel van zijn aanhangers te ver. Dissidenten kondigden een eigen centrum-rechtse fractie aan. Voor het eerst zeggen invloedrijke kopstukken uit zijn partij hardop nee tegen Berlusconi.

De 77-jarige mediamagnaat heeft altijd een fijn gevoel gehad voor hoe de wind waait. Anderhalf uur nadat het persbureau Ansa nog een keer meldt dat Berlusconi niet zijn vertrouwen aan het kabinet wil geven, komt diens verrassende stemverklaring: gezien „het feit dat Italië een regering nodig heeft die institutionele en structurele hervormingen doorvoert hebben we besloten, niet zonder interne strijd, vóór de vertrouwensstem.’’ Het is tactiek: als hij tegen had gestemd, was hij op rechts in een minderheidspositie terecht gekomen. Nu blijft hij in het spel, al is het sterk verzwakt, en kan hij roepen dat hij ook het kabinet heeft gesteund.

„Wat een schertsvertoning’’, zei een wachtende vrouw achter de dranghekken die via Twitter hoort dat Berlusconi van gedachten is veranderd. „Eerst wil hij het kabinet laten vallen, en nu steunt hij het zogenaamd weer. Had ons liever al dat gedoe bespaard. Met zoveel mensen zonder werk of zonder geld kan Italië zich een crisis helemaal niet veroorloven.’’

Drie kwartier later komt Berlusconi zelf naar buiten, bruin geschminkt als altijd, het hoofd wat gebogen. Het zijn maar een paar passen naar de wachtende donkerblauwe Audi W12 , maar de menigte heeft hem snel in de gaten. Er klinkt boe-geroep, mensen roepen ‘clown’ en ‘ga weg’. En enkeling applaudisseert. En dan is hij weg, gevolgd door een busje met lijfwachten.

‘Berlusconi geeft zich over’, schrijven kranten ’s middags op hun websites. Maar twee mensen die hem trouw zijn gebleven, nemen de tijd om dat beeld bij te stellen. „Berlusconi is een staatsman’’, zegt senator Lucio Malan : „We hebben na een lange interne discussie besloten dat het belangrijk was dat er in de regering een groep zat die echt gelooft in het verlagen van de belasting en van het gewicht van de staat dat op de burgers en de ondernemers drukt. Berlusconi heeft het belang van het land en de burgers zwaarder laten wegen dan zijn eigen problemen.’’

Staatssecretaris Michaela Biancofiore, een van de militantste Berlusconi-girls, wil nog even kwijt dat de recente veroordeling van Berlusconi wegens belastingfraude „tegen de democratie, onwettig en ongrondwettig is”. Daarom is de regel dat wie tot meer dan twee jaar cel is veroordeeld zijn parlementszetel moet opgeven, volgens haar niet van toepassing.

Vrijdag moet een senaatscommissie hier een eerste besluit over nemen, later volgt een debat in de Senaat. Zijn advocaten zien mogelijkheden om de wet op basis waarvan Berlusconi kan worden geschorst, aan te vechten of in ieder geval tijd te winnen. „Het is nog niet gedaan’’, roept Biancofiore strijdvaardig. „Berlusconi, de leider van de gematigde Italianen, wordt het recht onthouden zich te verdedigen.”

Het zijn twee onwaarheden: Berlusconi is dan al niet meer de leider van gematigd rechts, en hij heeft er zelf voor gekozen om vrijdag niet te verschijnen voor de commissie. Maar hij blijft wel een machtige mediamagnaat en een van de rijkste mensen in Italië, en kan een heel arsenaal in stelling brengen tegen wie hem in de weg staat.