Afwachten of hij met verlof mag

De maatschappij moet kunnen wennen aan de vrijheid van Volkert van der G. Dat is belangrijker dan uitstel van de onrust als hij vrijkomt, aldus een advies Staatssecretaris Teeven beslist over zijn verlof

Waarom vindt de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) dat Volkert van der G. toch met verlof mag?

Kort gezegd omdat Volkert van der G. na zijn lange detentie moet kunnen wennen aan zijn vrijheid, én omdat de maatschappij moet kunnen wennen aan de vrijheid van Volkert van der G. Dat is belangrijker dan enkele maanden uitstel van de maatschappelijke onrust die ook zal optreden als Van der G. vrijkomt, oordeelde de beroepscommissie van de RSJ gisteren. In plaats van het te weigeren omdat een verlof onrust zal veroorzaken, is het de taak van het OM en de politie ‘een strategie te ontwikkelen’ om die onrust ‘beheersbaar’ te maken. De beroepscommissie van de RSJ is een rechter die beslissingen over gedetineerden toetst, zoals het verlenen van verlof, maar ook overplaatsingen en disciplinaire straffen.

Van der G. komt hoogstwaarschijnlijk in mei volgend jaar vrij. Hij heeft dan tweederde van zijn straf van 18 jaar uitgezeten, en wordt volgens vaste regels vervroegd in vrijheid gesteld. Gevangenen kunnen vanaf een jaar vóór hun algemeen verlof aanvragen, bedoeld om ze geleidelijk in de samenleving te laten terugkeren. In februari dit jaar had Van der G. verlof aangevraagd bij de directeur van de gevangenis waar hij verblijft. Die weigerde dat op advies van het OM en de politie, omdat verlof van Van der G. te veel maatschappelijke onrust zou veroorzaken. Volgens Van der G. staat dat echter helemaal niet vast. Toen er geruchten waren over een verlof zijn ooit twee journalisten komen opdagen bij het huis van zijn vriendin. Er zijn geen Fortuyn-aanhangers langsgekomen, en hij heeft geen ‘hele concrete’ bedreigingen gekregen.

De RSJ denkt wél dat verlof van Van der G. maatschappelijke onrust kan veroorzaken, maar dat geldt ook voor zijn vrijlating – en die komt inmiddels echt in zicht. Het belang van Van der G. om zich daar goed op te kunnen voorbereiden weegt volgens de RSJ nu het zwaarder dan het algemene belang dat er geen maatschappelijke onrust ontstaat.

Krijgt Van der G. nu dan ook zijn verlof?

Dat is nog helemaal niet zeker. De oorspronkelijke weigering door de directeur van het verlof is vernietigd. Nu moet staatssecretaris Teeven beslissen over het verlofverzoek van Van der G., met inachtneming van de uitspraak van de RSJ. Hij kan van de uitspraak afwijken en dus het verlof weigeren, maar alleen als hij nieuwe feiten aanvoert, zoals bijvoorbeeld extra informatie over de bedreigingen aan het adres van Van der G.

Waarom beslist de staatssecretaris dit, en niet de rechter?

De rechter legt een straf op, maar de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) bepaalt hoe die straf ten uitvoer wordt gelegd. Voor de tenuitvoerlegging bestaan wettelijke bepalingen en reglementen, zoals de regeling tijdelijk verlaten van de inrichting. Daarin wordt onder meer bepaald dat gevangenen algemeen verlof kunnen vragen voorafgaand aan hun vrijlating. Of incidenteel verlof, zoals het verlof dat Van der G. in 2007 kreeg toen zijn moeder overleed. De DJI valt onder staatssecretaris Teeven, dus die is uiteindelijk verantwoordelijk voor de beslissingen van deze dienst.

Hoe kan Van der G. beschermd worden tijdens zijn verlof?

Als Volkert van der G. vrijkomt, is hij een burger net als ieder ander. En burgers die gevaar lopen, moeten zich wenden tot de lokale driehoek – de burgemeester, politiechef en officier van justitie. Die bepaalt vervolgens wat gedaan kan worden om de bedreigde burger bescherming te bieden. Maatregelen variëren van permanente bewaking met een politiehuisje voor de deur, tot een wijkagent die wat vaker langs komt lopen. Van der G. kan ook worden ondergebracht in het buitenland. Een nieuwe identiteit wordt meestal alleen verstrekt aan kroongetuigen.

    • Elsje Jorritsma