Wij van Dentaid adviseren Dentaid

Twee hoogleraren uit Groningen adviseerden positief over een bepaald merk mondspoelmiddel. Er stond niet bij dat ze een financieel belang hadden in het middel.

Foto David van Dam, bewerking fotodienst NRC

Het was een publicatie in een gerenommeerd blad. Het mondspoelmiddel Halita werd erin vergeleken met Meridol. Conclusie: Halita werkt beter dan Meridol.

De International Journal of Dental Hygiene publiceert het artikel over Halita, een middel van de internationale firma Dentaid, in augustus van dit jaar. De auteurs: prof.dr. Arie Jan van Winkelhoff en prof.dr. Edwin Winkel, specialisten op het gebied van slechte adem – halitose. Van Winkelhoff en Winkel verklaren in het bijschrift geen conflicterende belangen te hebben. Zulke belangen dienen auteurs te melden om de onafhankelijkheid van wetenschappelijk onderzoek te waarborgen.

Maar de twee blijken financiële banden te hebben met Dentaid. Het UMC Groningen doet nu onderzoek naar de integriteit en mogelijk onaanvaardbare belangenverstrengeling van de twee hoogleraren tandheelkunde. De academische wereld heeft de afgelopen jaren strenge regels ingevoerd om banden tussen wetenschappers en commerciële partijen zo transparant mogelijk te maken. Opzettelijk verhullen van zulke banden geldt als een wetenschappelijke doodzonde.

Ook in een studie over het Dentaid-product PerioAid die Winkel en Van Winkelhoff in 2012 publiceerden in Journal of Clinical Periodontology meldden de twee geen ‘conflict of interest’. Die vermelding ontbreekt eveneens bij een positieve studie over Halita die Winkel in 2013 publiceerde in Clinical Oral Investigations. Ook in 2003 publiceerden Winkel en Van Winkelhoff al in Journal of Clinical Periodontology over de positieve werking van Halita. Daarbij maakten zij alleen melding van een onderzoekssubsidie van Dentaid, maar niet van belangen in het bedrijf zelf. En die belangen hebben ze wel degelijk.

Al sinds de start van Dentaid Benelux, in 1998, werd Van Winkelhoff geregeld gesignaleerd in het kantoor van dat bedrijf. Het huurde toen een ruimte bij een drukkerij in Houten. De eigenaar van de drukkerij bevestigt dit, hij weet niet in welke hoedanigheid Van Winkelhoff actief was.

Van Winkelhoff en Winkel zijn mede-eigenaar/partner van twee bedrijven, LabOral Diagnostics en LabOral International. Op hun universitaire webpagina’s melden zij dit wel, maar zij zeggen niets over banden met Dentaid.

Via de bedrijven LabOral Diagnostics en LabOral International, verkopers van tests voor diagnostiek van orale infecties, hadden Van Winkelhoff en Winkel in 2005 en 2006 financiële banden met Dentaid Benelux. Zij functioneerden met Emili Sullà en Enric Masdevall (directeuren van het Spaanse moederbedrijf) als directie van Dentaid Benelux. Deze betrokkenheid van de Groningse hoogleraren is niet terug te vinden in het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Daar staan alleen Sullà en Masdevall ingeschreven.

Twijfel over onafhankelijkheid

Van Winkelhoff en Winkel vergaderden in 2005 met Sullà en Masdevall ten kantore van Dentaid Spanje in Cerdanyola, een voorstad van Barcelona. Op die vergadering werd een oplossing bedacht voor het probleem dat Winkel niet bevoegd was om contracten te tekenen voor Dentaid Benelux, omdat hij niet bekend was bij de Nederlandse Kamer van Koophandel. De vergadering ging ook over het staken van een Spaanse tak van LabOral Diagnostics en over het opzetten van een Duitse tak van Dentaid met middelen van Dentaid Spain en van Laboral International. De Duitse tak ging in 2008 van start.

Volgens de regels van het UMC Groningen dienen wetenschappers toestemming te vragen voor nevenwerkzaamheden die twijfel kunnen oproepen over de onafhankelijkheid van het wetenschappelijk onderzoek van het ziekenhuis. De meeste wetenschappelijke tijdschriften eisen bovendien dat auteurs activiteiten melden die de schijn van belangenverstrengeling kunnen wekken. Op hun universitaire webpagina’s doen de twee hoogleraren dat dus beperkt, door alleen hun bedrijven LabOral Diagnostics en LabOral International te noemen.

Tandartsplein.nl

Winkel werd eind vorig jaar benoemd tot hoogleraar in Groningen. Uit de website van de universiteit blijkt dat hij toen ook niet heeft gemeld dat hij aandelen had in webwinkel Tandartsplein.nl.

Directeur Sebastiaan van Wermeskerken van Pleinshoppen.nl, waarvan Tandartsplein.nl deel uitmaakt, meldt dat hij Winkel deze zomer heeft uitgekocht. Van Wermeskerken was eerder mede-eigenaar van LabOral Diagnostics. Hij zegt niets te weten over banden van Winkel en Van Winkelhoff met Dentaid. Op de website van Tandartsplein.nl staat dat Winkel het Dentaid-mondspoelmiddel Halita voorschrijft aan patiënten die hij ontvangt op zijn spreekuur voor patiënten met slechte adem. In een interview dat Winkel op 25 augustus 2009 had met het AD, over een door hem ontwikkelde tongschraper ter bestrijding van slechte adem, wordt aangekondigd dat deze ‘Scrapy’ verkrijgbaar zal zijn via Tandartsplein.nl.

Van Winkelhoff, Winkel en general manager Dentaid Benelux Pauline Heins geven geen antwoord op vragen over banden tussen Dentaid en LabOral. De Spaanse Dentaid-directeuren Sullà en Masdevall reageren niet op e-mails met vragen. Winkel reageert evenmin op vragen over zijn aandeelhouderschap in Tandartsplein.nl.

Niet beter dan water

Hoogleraar Frank Abbas, hoofd van het Centrum voor Tandheelkunde en Mondzorgkunde van het UMC Groningen, laat weten zich „niet bewust” te zijn van belangen van zijn collega Van Winkelhoff in Dentaid. Abbas publiceerde onlangs met Van Winkelhoff in Tandartspraktijk een bewerking van een Zwitserse studie waaruit blijkt dat een nieuw mondspoelmiddel van een concurrent van Dentaid niet beter werkt dan water. Twee tandartsen wezen er in een ingezonden brief op dat Abbas en Van Winkelhoff in hun bewerking zinnen hebben weggelaten over studies die wél een positief effect laten zien. De briefschrijvers: „Moeten we nu, in een periode waarin de zorgvuldigheid en objectiviteit van wetenschappelijk werk in het algemeen al in het geding is, ook in onze tandheelkunde vraagtekens plaatsen?”

Abbas (van 1989-1998 partner in LabOral Diagnostics) en Van Winkelhoff legden in een reactie in Tandartspraktijk uit waarom bovengenoemde positieve studies in hun ogen van onvoldoende kwaliteit waren.

Groningen doet onderzoek

Het UMC Groningen laat naar aanleiding van het onderzoek van NRC Handelsblad weten: „Recent is de Raad van Bestuur duidelijk geworden dat er inderdaad sprake is van financiële belangen van de heren Winkel en Van Winkelhoff in Dentaid. Toen dat de RvB duidelijk werd, heeft zij deze zaak onmiddellijk ter beoordeling aan de Commissie Wetenschappelijke Integriteit voorgelegd. De CWI zal onderzoek doen en beoordelen of er sprake is van schending van de wetenschappelijke integriteit. De Raad van Bestuur van het UMCG wacht het oordeel van de CWI in deze af.”

Het UMCG meldt verder: „Inmiddels hebben de heren Winkel en Van Winkelhoff deze belangen ook gemeld bij de uitgever van International Journal of Dental Hygiene [het tijdschrift waarin zij vorige maand over een Dentaid-product publiceerden]. Van dit ‘potential conflict of interest’ wordt in een erratum melding gemaakt. De uitgever heeft toegezegd het erratum zo spoedig mogelijk aan de publicatie toe te voegen.”

Winkels leerstoel in Groningen wordt betaald door de Stichting Nederlandse Vereniging voor Parodontologie. Al sinds 2005 is hij als universitair hoofddocent tandheelkunde verbonden aan de afdeling parodontologie van het UMCG. Van Winkelhoff is in 2008 in Groningen benoemd tot hoogleraar medische microbiologie. Vooralsnog houdt Winkel op 29 oktober aanstaande in Groningen zijn oratie als bijzonder hoogleraar speciële parodontologie, in het bijzonder halitose.

    • Frank van Kolfschooten