WhatsApp is als drank en seks

Mayke Calis en Herm Kisjes ondervroegen honderden jongeren over socialmedia-gebruik Ze stuurden gemiddeld 68 berichten per dag Vandaag verschijnt hierover het boek Socialbesitas

verslaggever

Dag en nacht in de weer met je smartphone. „De toenemende druk om sociaal te willen zijn, iedereen te willen volgen en niks te missen.” Dat is een zorgwekkende trend onder jongeren, die Mayke Calis en Herm Kisjes omschrijven als socialbesitas. Zij enquêteerden honderden jongeren, ouders en deskundigen over de voor- en nadelen van het gebruik van sociale media zoals Facebook, Twitter en Whatsapp. Vandaag verschijnt hun boek Socialbesitas.

Het sturen, lezen en voortdurend checken van de sociale media geeft jongeren een kick, een „instant bevrediging” vergelijkbaar met die van eten, alcohol, drugs en seks. „Het is fijn om te zien dat mensen jouw bericht ‘liken’ op Facebook”, zegt verslavingsdeskundige Kisjes. Sociale media doen een beroep op de gevoeligheid van ons brein, vooral de nucleus accumbens, voor kortetermijnbeloningen.”

De geënquêteerde tieners en twintigers vinden de berichtenservice Whatsapp het belangrijkste. Ze sturen gemiddeld 68 berichten per dag en ontvangen er 154. „Sommige jongeren krijgen zeshonderd berichten per dag”, aldus Kisjes. De auteurs zijn bezorgd over de effecten van het „overmatig” gebruik. Journalist Mayke Calis: „Een meisje van twaalf vertelde ons dat ze ’s ochtends aan het ontbijt op Facebook kijkt wat ze de afgelopen nacht allemaal heeft gemist. Maar alle berichten teruglezen, daar hebben ze een dagtaak aan. Dat leidt tot grote vermoeidheid.”

Toegegeven, niet alle jongeren zijn even vatbaar voor een „verslaving”, zegt therapeut Kisjes, gespecialiseerd in internetverslaving. „Er zijn voldoende kinderen die uit een hecht gezin komen, veel vrienden hebben en veel sporten. Maar er zijn ook veel kinderen die geen duidelijk zelfbeeld hebben, een tekort aan aandacht of een problematische thuissituatie. Zij lopen een groter risico zich in sociale media te verliezen.”

Kleine irritaties in het echte leven worden op de sociale media uitvergroot. Kisjes: „Er ontstaan vaak misverstanden doordat de non-verbale communicatie ontbreekt. Als je alleen een bericht krijgt, mis je vijftig procent van de communicatie tijdens een echte ontmoeting.” Calis: „Daarom zie je iedereen voortdurend in de weer met emoticons.” De ruzietjes zijn bovendien vaak voor iedereen zichtbaar. Calis: „Hele volksstammen gaan zich ermee bemoeien.”

De auteurs vinden dat jongeren op z’n minst bewust moeten worden gemaakt van de gevaren. Ze beseffen bijvoorbeeld onvoldoende dat alles wat zij op sociale media doen, bewaard blijft.

Dat volgens de auteurs één op de tien jongeren in Engeland voor een baan is afgewezen vanwege „gênante” uitlatingen en foto’s op sociale media, vinden de jongeren minder erg „dan de mening van mijn vrienden op Facebook”. Calis: „Alles blijft bewaard. Jongeren delen graag foto’s en filmpjes, maar die kunnen wel heel lang staan. Dat kan leiden tot digitale identiteitsschade.”

Een ander effect van overmatig gebruik is psychische vermoeidheid. Zo lijden volgens de auteurs vooral twintigers en dertigers onder de druk om op de sociale media hun succes „uit te venten” omdat anderen dat ook voortdurend doen. Kisjes: „Zij willen óók scoren.”

Scholieren zien hun prestaties achteruitgaan omdat ze zich lastig kunnen concentreren, gespitst als ze zijn op eventuele boodschappen via hun smartphone, en daadwerkelijk gestoord door de piepjes tijdens het maken van hun huiswerk. „Je laten afleiden tijdens een moeilijke taak leidt kortstondig tot geheugenverlies.” Ze slapen bovendien slecht, omdat ze lang blijven appen of omdat ze piekeren over wat hun kort voor het inslapen nog digitaal is ingefluisterd.

Jongeren kunnen niet alleen verslaafd raken aan gamen, maar ook aan het sturen van berichten. Kisjes: „Aan zulke verslaving liggen meestal dieper liggende relatieproblemen ten grondslag.” Omgekeerd kan die verslaving ook relatieproblemen veroorzaken. Kisjes: „Sommige jongeren vinden hun Facebookvrienden belangrijker dan hun echte vrienden. Want wat echte vrienden zeggen, weet alleen jij. Maar wat Facebookvrienden zeggen, weet iedereen.”

    • Arjen Schreuder