Vergelijkbaar, maar toch ook niet

foto's afp

Redacteur Buitenland

De Nederlandse Greenpeace-activiste Faiza Oulahsen (26) zit in voorarrest in een gevangenis in Moermansk, een havenstad in het hoge noorden van Rusland. De Pussy Riot-punker Nadja Tolokonnikova (23) zit in strafkamp nummer 14 in het gehucht Partsa in Mordovië, een deelrepubliek ten zuidoosten van Moskou.

Beiden moesten, toen ze voor een rechter werden voorgeleid, in de rechtszaal plaatsnemen in een getraliede kooi. Beiden werden aan- en afgevoerd door bewapende politiemannen. De foto’s daarvan lijken onmiskenbaar op elkaar. Beiden hebben zich afgelopen dagen met een soort open brief tot de buitenwereld gewend.

Zo op het oog lijken er dus veel overeenkomsten tussen beide jonge activisten. Maar er zijn ook verschillen.

Nadja Tolokonnikova moet haar cel en brits delen met vrouwen die niets van haar activisme moeten hebben en haar daarom beschimpen en bespuwen. Afgaande op de brief van Faiza Oulahsen werd ze niet in een cel met Russische arrestanten opgesloten, maar werden de zes vrouwelijke Greenpeace-activisten bij elkaar gezet.

Tolokonnikova schrijft in een brief over haar hongerstaking dat ze zestien uur per dag verplicht moet werken en niet naar de wc mag. „Qua politieke visie ben ik een stalinist”, zo verklaarde adjunct-chef luitenant-kolonel Joeri Koeprijanov van kamp nummer 14 dit gevangenisregime. Toen een oudere, zieke vrouw vroeg om tien uur te mogen gaan slapen, kreeg die te horen: „Jij wilt meer slapen? Jij moet ploegen, paard!”

In de cel van Oulahsen is het „ijskoud” en is „het licht continu aan”. Ook worden de activisten ’s nachts voor verhoor of vingerafdrukken uit hun cel gehaald of teruggebracht. „Onmenselijk” is het, schrijft ze vanuit het huis van bewaring in de stad Moermansk. Maar werken hoeft ze niet, omdat ze nog niet is afgestraft. Bijstand van een Nederlandse tolk krijgt ze weliswaar (nog) niet. Maar wel bezoek van een toegevoegde advocaat en een medewerker van het Nederlandse consulaat in Rusland.

„Er hoeft maar één persoon aan de top zich te bedenken en we verdwijnen de cel in”, schrijft Faiza Oulahsen in haar brief aan Sanne. Als het waar is dat haar lot afhangt van die ene persoon, dan is de kans reëel dat ze binnen afzienbare termijn wordt vrijgelaten en uitgezet naar Nederland. Net zoals gebeurde met het Groningse gemeenteraadslid Kris van der Veen (GroenLinks) die in juli dit jaar aanvankelijk werd aangehouden op grond van de ‘anti-homopropagandawet’ maar werd uitgewezen omdat hij de visumregels zou hebben overtreden.

Nadja Tolokonnikova probeert nu al enige tijd gedaan te krijgen dat ze wordt overgeplaatst naar een strafkamp waar een milder regime heerst. Tot nu toe zijn haar verzoeken steeds afgewezen.

Ook in Rusland geldt het Romeinse adagium ‘dura lex sed lex’ (zakon soerov, no eto zakon: de wet is hard, maar het is de wet). Maar meestal wordt die hardheid op buitenlanders een slag anders toegepast dan op de eigen burgers.

Er komt nog iets bij. Volgende maand gaat koning Willem-Alexander naar Moskou om het Nederland/Ruslandjaar 2013 officieel af te sluiten. Dat zou misschien wel het belangrijkste verschil kunnen blijken tussen de ogenschijnlijke gelijksoortige jonge vrouwen achter de tralies.