Socialbesitas: 600 WhatsApp-berichten per dag en altijd je mobiel voelen trillen

Foto ANP / Lex van Lieshout

Het is inmiddels een bekend probleem, de verslaving van mensen aan social media en hun mobile device. Het dwangmatig checken van je telefoon of je nog een berichtje of ‘like’ hebt. Jongeren hebben er een dagtaak aan, zo blijkt uit het boek Socialbesitas dat vandaag verschijnt.

Met zo’n 56 procent van de jongeren die een smartphone hebben en bijna 33 procent die een tablet hebben, is het gebruik van social media stijgende zo bleek al uit een onderzoek begin dit jaar. Journalist Mayke Calis en verslavingsdeskundige Herm Kisjes enquêteerden voor hun boek honderden jongeren, ouders en deskundigen over de voor- en nadelen van het gebruik van sociale media zoals Facebook, Twitter en WhatsApp. Facebook was met 88 procent het populairst en werd gemiddeld tien keer per dag gebruikt tegen Twitter vijf keer per dag.

Maar ook WhatsApp blijkt erg belangrijk. Gemiddeld sturen de jongeren 68 berichten per dag via de gratis berichtenapp, ze ontvangen er gemiddeld 154, maar er zijn jongeren die wel zeshonderd berichten krijgen.

Het is instant bevrediging

Het voortdurend in de gaten houden van je sociale media geeft de jongeren een kick, instant bevrediging omdat het een beroep doet op het gedeelte in de hersenen dat gevoelig is voor kortetermijnbeloning. Maar het zet ze ook onder druk, ze zijn bang om iets te missen vertelt Calis aan redacteur Arjen Schreuder vandaag in nrc.next:

“Een meisje van twaalf vertelde ons dat ze ’s ochtends aan het ontbijt op Facebook kijkt wat ze de afgelopen nacht allemaal heeft gemist. Maar alle berichten teruglezen, daar hebben ze een dagtaak aan. Dat leidt tot grote vermoeidheid.”

Prestaties jongeren lijden eronder

Het gevolg is dat prestaties van scholieren achteruitgaan omdat ze zich moeilijk kunnen concentreren, slecht slapen en piekeren, zo bleek ook al uit een onderzoek afgelopen zomer (pagina 48) van Stichting mijn Kind en Online en Kennisnet. Tien minuten geen update, like of bericht krijgen vinden ze lang. Vooral jongeren met een onduidelijk of slecht zelfbeeld kunnen afhankelijk worden van de impulsen die social media geven en verslavingsgedrag ontwikkelen.

De 18-jarige Patricia zegt bijvoorbeeld in het onderzoek van Calis en Kisjes:

“Ik heb soms dwangneurotische trekjes. Dan moet ik op mijn mobiel kijken terwijl ik weet dat er niks is. Zelfs als mijn mobiel niet in mijn zak zit voel ik hem trillen.”

Uit een ander onderzoek, van instituut IVO, bleek overigens dat meer meisjes hier last van hebben dan jongens, meisjes zouden meer bezig zijn met communicatie en jongens met gamen.

Meer nadelen dan voordelen

Opmerkelijk is dat uit de enquete blijkt dat jongeren meer nadelen dan voordelen opsommen die kleven aan het gebruik van social media. Zo noemen ze als voordelen:

  • Je kan op de hoogte blijven.
  • Kijken wat anderen aan het doen zijn (‘lurking’), ook beroemdheden en BN’ers.
  • Contact onderhouden met vrienden en nieuwe vrienden maken, kletsen.
  • Het is een bron van informatie en advies.
  • Je kunt laten zien wie je bent of wie je zou willen zijn.
  • Het is gratis en simpel.
  • Het helpt tegen verveling en geeft je een houding als je bijvoorbeeld wacht.

Als nadelen noemen ze:

  • Het gebrek aan privacy. Mensen zetten teveel zaken online die niemand iets aangaan.
  • Je bent altijd zichtbaar, en vrienden kunnen zien wanneer je online bent.
  • Infobesitas, je krijgt een overload aan informatie.
  • Het leidt af, het veroorzaakt studie ontwijkend gedrag.
  • Het is verslavend en soms vermoeiend.
  • Je voelt je buitengesloten als je geen sociale media hebt.
  • Het geeft een ander beeld van de werkelijkheid. Iedereen zet er alleen leuke dingen op.  
  • Je hebt minder persoonlijk contact doordat je alles al via WhatsApp vertelt.
  • Je bent minder bezig met je omgeving, alleen met je telefoon.
  • Er is druk om meteen te reageren, ook ‘s nachts. Kan ook tot irritaties leiden.