Merkel is een succes voor Europa

De verkiezingsuitslag van afgelopen week was goed nieuws voor Europa. De overwinning van Merkel was ingecalculeerd maar dat Alternative für Deutschland de kiesdrempel niet zou halen, was niet zeker. Merkels comfortabele bijna-meerderheid dwingt haar een partner te zoeken, maar ze heeft een ruim mandaat. En die partner biedt voordelen voor het draagvlak, want in de Bondsraad had de vorige coalitie geen meerderheid.

Je kunt alleen met bewondering kijken naar Merkels prestatie. Het waren woelige tijden. Alle nieuws was slecht en de politieke keuze was die tussen hel en verdoemenis. Desondanks heeft Merkel haar positie versterkt. Ze heeft dat gedaan met een bedachtzame koers, zonder populisme en zonder angst voor moeilijke boodschappen. In het heetst van de strijd trok zij naar Athene, wetend dat ze alleen rotte tomaten kon verwachten, terwijl in eigen land haar reis werd uitgelegd als een rode loper op weg naar nieuwe steun voor Griekenland. Ze ging toch. De meeste Duitsers hebben daarom vertrouwen in haar, en eerlijk gezegd, ik ook.

Het goede nieuws voor Europa is dat Merkel op cruciale momenten heeft laten zien dat ze de euro en dus Europa niet zal laten klappen. Eén zo’n moment was haar reis naar Athene. Een nog veel belangrijker moment was Draghi’s fameuze speech vorig jaar in London. Draghi, de president van de Europese Centrale Bank, kondigde toen aan alles te doen wat nodig is om de euro overeind te houden. De speech impliceerde dat de ECB onder voorwaarden Spaanse en Italiaanse staatsschuld zou opkopen. De ECB heeft sindsdien nog geen obligatie opgekocht en toch zijn de financiële markten sindsdien gekalmeerd. Schoolvoorbeeld van succesvol Management by Speech.

Draghi moet voor een dergelijk ingrijpend voorstel vooraf het Bundeskanzlerambt hebben geconsulteerd. Je kunt geen garanties voor honderden miljarden euro’s afgeven zonder politieke dekking, in ieder geval die van Duitsland. Merkel heeft kort daarna publiekelijk haar steun voor het ECB-beleid uitgesproken. Daarmee was de kogel door de kerk en de euro gered. Zij heeft daarmee haar visie op tafel gelegd: de euro is onomkeerbaar en Duitsland is daarvan een onderdeel. En voor die visie heeft zij ook nog de steun van de Duitse kiezer gekregen.

Zeg niet dat Merkel geen tegenstand had. Duitse economen zijn te hoop gelopen tegen de ECB. Meine Liebe Mitbürger werden met een onafzienbare stroom verklaringen bestookt. De Bundesbank waarschuwde bij monde van Jens Weidmann bijna dagelijks voor de hyperinflatie.

Lang niet iedereen in Europa is enthousiast over de uitslag. In Brussel verlangen velen terug naar de tijd van Kohl, Mitterand en Lubbers die met passie over Europa spraken. Dat verlangen is behalve aandoenlijk, niet zonder reden. Zoals deskundige economen al bij het Verdrag van Maastricht in 1992 hebben voorspeld kan een monetaire unie niet zonder politieke unie. Zij die een munt delen, ontkomen niet aan gemeenschappelijk toezicht op het bankwezen en een gemeenschappelijk belastingsysteem. Meer macht naar Brussel dus. En daar zit de Europese kiezer net niet op te wachten. Die is hervormingsmoe: „De crisis is nu toch voorbij, waarom dan meer macht naar dat vermaledijde Brussel?” De onwil lijkt nu door de omstandigheden gerechtvaardigheid, maar leidt onvermijdelijk tot een nieuwe crisis.

Merkel is zich dit dilemma – economische noodzaak versus onwillige kiezers – ongetwijfeld bewust. Ze zal behoedzaam opereren. Misschien zal ze het gevaar van een nieuwe catastrofe aan haar opvolger willen nalaten. Maar misschien zal ze haar mandaat gebruiken voor de Europese agenda van onvermijdelijkheden: Europees bankentoezicht en – het meest heikel – een Europees begrotingsbeleid. Reden genoeg om Merkels verrichtingen te blijven volgen.

Coen Teulings is hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam. (C.N.Teulings@uva.nl)

    • Coen Teulings