Viervoudige schroef tart alle turnwetten

Japanner Kenzo Shirai (17) heeft de wereldprimeur in Antwerpen met een unieke vloeroefening

Kenzo Shirai was gisteren de sensatie op de openingsdag van de WK turnen. Foto Getty Images

Het was nieuw, spectaculair, maar vooral zinsbegoochelend wat de Japanner Kenzo Shirai gisteren liet zien. Op de eerste dag van de WK turnen in Antwerpen demonstreerde de zeventienjarige debutant als eerste turner tijdens zijn vloeroefening een viervoudige schroef. De kenners stonden perplex. Dat is veelzeggend voor een sport waar vaak grenzen worden verlegd.

Maar een viervoudige schroef, op vloer, dat ging bij velen de verbeeldingskracht te boven. Dat gold ook voor Hans van Zetten, een voormalige bondscoach die tegenwoordig vooral bekendheid geniet als turncommentator bij Studio Sport – legendarisch waren zijn laatste woorden bij de gouden olympische rekoefening van Epke Zonderland: ‘Hij stáát!’ Van Zetten kon zich vooraf niet voorstellen hoe een viervoudige schroef er zou uitzien. Ja, vier keer om je as draaien. Maar dat is de simpele, theoretische uitleg. Doe het maar eens. Zoiets is razend moeilijk uit te voeren. Het was niet zonder reden door niemand ooit in praktijk gebracht.

En dan meldt zich op 30 september 2013 in Antwerpen Kenzo Shirai, een goedlachse Japanse adolescent, die vier keer om zijn lengteas draait. Het lijkt hem geen enkele moeite te kosten, zo vanzelfsprekend voert hij het waanzinnig moeilijke turnelement uit. Van Zetten wist niet was hij gisteren zag. De turncommentator had al gehoord dat er ergens in Japan een jongen een viervoudige schroef had uitgevoerd, maar om het te kunnen geloven wilde hij dat staaltje techniek eerst met eigen ogen zien. Lachend: „Als turner ben ik zelf nooit verder gekomen dan één schroef. Ik kon me er geen voorstelling van maken. Ik had er geen beleving bij.”

Van Zetten was razend nieuwsgierig of Shirai de viervoudige sprong tijdens de kwalificatie wel zou uitvoeren. Het is een goed gebruik dat turners in die fase van een toernooi niet de supermoeilijke elementen laten zien; om de concurrenten zand in de ogen te strooien, maar ook om wat extra’s voor de finale over te houden. Nou, aan die turnwet heeft Shirai geen boodschap, zelfs niet in de eerste kwalificatieronde om elf uur ’s ochtends, met plukjes publiek op de tribune van het grote Antwerpse Sportpaleis. Shirai hield zich allerminst in. Hij ging voluit en besloot zijn oefening inderdaad met de viervoudige schroef. Er trok vervolgens zucht van verbazing door de hal.

Wat maakt de schroef zo moeilijk? Turners konden tenslotte al drie, en in een enkel geval zelfs drieënhalf keer rond hun as draaien. Dan mag die laatste halve draai niet zo moeilijk meer zijn, zou je zeggen. Van Zetten legt het uit waarom dat wel het geval is: „In het kunstrijden zijn viervoudige sprongen al vrij gewoon. Maar een kunstschaatser springt vanuit snelheid omhoog en maakt vier keer een draai om zijn lengteas. Bij turnen is dat complexer. Daar volgt een schroef op een salto, wat betekent dat er aan de draai om de lengteas een draai om de breedte-as vooraf gaat. Dat zijn twee tegengestelde bewegingen. Dat maakt de oriëntatie ontzettend moeilijk. En je moet razendsnel roteren, anders haal je de vier schroeven niet. Dat lukt alleen als alle weken deeltjes in het lichaam één geheel vormen. Als er ook maar ergens sprake is van een beetje zachtheid zit die snelle rotatie er niet meer in.”

Niet alleen de uitvoering van de viervoudige schroef verbaast Van Zetten, de commentator is echt verbijsterd over het gemak waarmee Shirai het element uitvoert. Alsof hij zo dagelijks door de straten loopt. „Twintig jaar na de eerste drievoudige schroef komt er een jonge vent uit Japan als eerste ter wereld vier keer om zijn as draaien. Elke beweging is doordacht en perfect uitgevoerd. Shjirai weet exact waar hij neerkomt.”

Maar daarmee is Van Zetten de verwondering nog steeds niet voorbij. Want Shirai maakt de viervoudige schroef ook nog eens aan het eind van zijn vloeroefening, na pakweg een minuut turnen. „Reken maar, dat de vermoeidheid dan is toegeslagen”, bezweert Van Zetten. „Alsof het hem geen moeite kost doet hij de moeilijkste oefening in zijn laatste acrobatische sprongenserie. En zo beheerst. Aan de beweging van een turner herken ik onmiddellijk de twee- of drievoudige sprong. Maar dit? Wow. Ik wist niet wat ik zag. .”

Shirai, afkomstig uit het land waar turnen bijna tot wetenschap is verheven, is een uitzonderlijk talent, dat is evident. Met als uniek kenmerk dat hij op jeugdige leeftijd – hij is amper senior – al het volledige repertoire aan schroeven beheerst. Van Zetten: „Deze jongen is een grensverleggende turner.”

Of Shirai de opvolger wordt van drievoudige wereldkampioen meerkamp, Kohei Uchimura – die in Antwerpen met een vierde opeenvolgende wereldtitel een record kan vestigen – blijft een zorgvuldig bewaard Japans geheim. Shirai wordt op de WK in Antwerpen alleen ingezet op vloer en sprong. Maar het past in een rijke Japanse turntraditie dat hij ook een goede allrounder is. Japanse turners worden als meerkamper opgevoed.

Volgens Van Zetten kan het niet anders of Japan heeft de opvolger van Uchimura in huis. En dat wil wat zeggen, want Uchimura is zo compleet dat hij op de meerkamp al zes jaar met kop en schouders boven alle turners uitsteekt.

Natuurlijk plaatste Shirai zich met de hoogste score voor de toestelfinale op vloer van komend weekeinde. Hij had met zijn oefening bijna een punt meer dan Uchimura; voor turnbegrippen een flink gat. Shirai meldt zich ook voor de finale op sprong, waar hij niet de beste maar wel de spectaculairste oefening heeft. Hij springt een Yursjenko met, hoe kan het anders, een schroef. Alleen niet vier- maar drievoudig. Maar altijd nog een sprong van een hoge complexiteit. Maar ja, wat wil je, voor Shirai is geschroefd springen net zo natuurlijk als lopen.