Teeven trotseert brede afkeer van enkelband

Kamerleden zijn tegen het plan van Teeven om gevangenen een elektronische enkelband te geven. Waar is de begeleiding, waar het toezicht? Toch zet de staatssecretaris door.

Het kwam als provocatie over. Kort nadat de kritiek van de Raad van State op het plan voor elektronische detentie was uitgelekt, kwam gistermiddag het persbericht van het ministerie van Veiligheid en Justitie. „Teeven stuurt wetsvoorstel elektronische detentie naar de Tweede Kamer.”

De staatssecretaris kán het commentaar van het hoogste adviesorgaan van het kabinet negeren. Probleem voor hem is echter dat de oppositie in de Tweede Kamer in grote lijnen dezelfde bezwaren heeft als de Raad. En die oppositie negeren zal hem een stuk lastiger afgaan, want in de senaat heeft Teeven (VVD) vooralsnog geen meerderheid voor dit plan. D66, GroenLinks, SP en ook het CDA hebben bezwaren. „En onze senaatsfractie is zo mogelijk nóg kritischer”, zegt Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg van het CDA.

De bewindslieden op Veiligheid en Justitie konden in de senaat nog incidenteel terugvallen op de ‘oude’ coalitie, met gedoogpartner PVV die rechts en hard beleid voor criminelen steunt. In dit geval hoeft Teeven daar niet op te rekenen. De PVV vindt het „onverklaarbaar en onverkoopbaar” dat hij gevangenisstraf wil vervangen door een enkelband.

De meeste oppositiepartijen hebben, anders dan de PVV, niets principieels tegen elektronisch toezicht op veroordeelden. Ze vinden vooral de uitwerking van de plannen te mager. CDA’er Van Toorenburg: „Iemand die net uit de bajes komt, heeft gerichte begeleiding en dwingend toezicht nodig. Dat is onvoldoende uitgewerkt.” Ze wijst erop dat de elektronische detentie straks gaat gelden voor gedetineerden met lange gevangenisstraffen, die zijn veroordeeld voor ernstige delicten. „Die mensen gaan wij niet als ongeleid projectiel naar buiten laten. De samenleving is geen proeftuin.” Zij wil dat Teeven met „absolute voorwaarden” voor de begeleiding van mensen met een enkelband komt.

De staatssecretaris verwacht juist dat elektronische detentie méér voor gedetineerden zal doen dan de huidige ‘detentiefasering’. Nu krijgen gedetineerden aan het einde van hun strafperiode standaard verlof, volgens hem zonder dat daar een concreet reïntegratiedoel aan is verbonden. Straks moeten gedetineerden die onder elektronisch toezicht staan een „zinvolle dagbesteding” hebben.

Wie geen werk heeft of sollicitatietraining volgt, moet werkzaamheden verrichten die „ten nutte komen” aan de maatschappij, overheidsgebouwen en monumenten onderhouden bijvoorbeeld. Daarmee komt Teeven tegemoet aan de kritiek die ook zijn eigen VVD had: ‘kale’ elektronische detentie zou ongewenst zijn. De reclassering moet bij de uitvoering daarvan gaan helpen. Alleen, hoe dat concreet moet gebeuren, is inderdaad niet duidelijk en nog „punt van overleg”.

De Raad van State vindt verder de berekening van de bezuinigingen die de staatssecretaris inboekt „te summier”. Elektronische detentie levert onder meer gemeenten extra kosten op, zoals huursubsidie, zorgtoeslag en sociale uitkeringen. Teeven schrijft in zijn reactie dat die extra lasten op ongeveer 3,2 miljoen euro per jaar zullen uitkomen. Maar, stelt de Raad ook, zo’n grote verandering in de uitvoering van straffen mag niet „primair uit budgettaire overwegingen” voortvloeien.

Met alleen extra uitleg of uitzoekwerk krijgt Teeven in elk geval GroenLinks niet mee in de senaat. Die partij wil dat Teeven afstapt van zijn idee van promoveren en degraderen in gevangenissen. Alleen een gedetineerde met goed gedrag komt straks in aanmerking voor reïntegratieactiviteiten. Tweede Kamerlid Liesbeth van Tongeren: „Alleen de uitgekookte types krijgen op die manier meer rechten. Het gros van de veroordeelden zit juist in de cel vanwege gedragsproblemen.”

    • Annemarie Kas