Overheid VS op slot: wat betekent dat precies? En wat zijn de gevolgen?

Vanwege een conflict tussen de Democraten en Republikeinen over Obama’s zorgwet is de Amerikaanse federale overheid om middernacht lokale tijd op slot gegaan. Wat betekent dat? En hoe moet het nu verder? Vier vragen en antwoorden over de ‘shutdown’ in de Verenigde Staten.

Het Capitool in Washington vannacht nadat de shutdown van kracht was geworden. Overleg tot op het laatste moment leverde geen deal tussen de Democraten en Republikeinen meer op. Foto Reuters / Jim Bourg

Vanwege een conflict tussen de Democraten en Republikeinen over Obama’s zorgwet is de Amerikaanse federale overheid om middernacht lokale tijd op slot gegaan. Wat betekent dat? En hoe moet het nu verder? Vier vragen en antwoorden over de ‘shutdown’ in de Verenigde Staten.

1. Wat is een ‘shutdown’ eigenlijk?
In het geval van een ‘shutdown’ moet de federale overheid in Amerika alle “niet-essentiële” overheidstaken stopzetten. Dit gebeurt wanneer het Amerikaanse parlement nieuwe financiering van de overheidsuitgaven niet voor de jaarlijkse fiscale deadline van 1 oktober goedkeurt, zoals afgelopen nacht het geval was. En dus gaat de Amerikaanse federale overheid vanaf vandaag “op slot”, maar wat betekent dat precies?

De shutdown heeft grote gevolgen. Zo’n 800.000 ambtenaren gaan vandaag gedwongen met onbetaald verlof. Bij ruimtevaartorganisatie NASA bijvoorbeeld gaat 97 (!) procent van het personeel met verlof, blijkt uit een handig overzicht van The New York Times dat de gevolgen voor de federale overheid in beeld brengt. Bij de NASA komt ook het Curiosity-programma op Mars tot stilstand. “Curiosity wordt, voor de veiligheid van de rover, in een beschermde modus gezet”, aldus een woordvoerder vanochtend. “Er zal geen nieuwe gegevensverzameling plaatsvinden.”

Ook bij veel andere ministeries mogen acht op de tien mensen naar huis. Op cruciale departementen als Binnenlandse Veiligheid en Justitie gaat ‘slechts’ vijftien procent met verlof. Niet alleen ambtenaren, maar ook veel andere Amerikanen gaan de gevolgen van de shutdown voelen:

  • Nationale parken, inclusief het Vrijheidsbeeld, Alcatraz en Yosemite Park, sluiten onmiddellijk hun deuren. Ook de National Zoo in Washington gaat dicht. Zelfs de populaire webcam van de babypanda gaat op zwart (kijk hier zolang het nog kan).
  • Gerechtshoven kunnen tien dagen tot twee weken draaien op een noodfonds, waarna ze moeten beginnen met het laten wachten van niet-essentiële zaken.
  • Scholen blijven open, maar studentenleningen en -beurzen worden niet betaald.
  • Ziekenhuisafdelingen, zoals poliklinieken, zullen sluiten.
  • Mensen met een uitkering kunnen blijven rekenen op geld van de overheid, hoewel nieuwe aanvragen pas behandeld worden als de overheid weer open is.

Natuurlijk blijft genoeg overheidspersoneel ook wel aan het werk. Cruciale diensten als de douane, de kustwacht en de immigratiedienst blijven hun taken verrichten, net als de voedselinspectie, de weerdiensten en het personeel in het openbaar vervoer. Obama tekende vannacht nog snel een wet die de betaling aan militairen en defensiepersoneel voortzet.

John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, stond vannacht na het verstrijken van de deadline de pers te woord.

John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, stond vannacht na het verstrijken van de deadline de pers te woord. Foto Reuters / Jim Bourg

2. Waarom is de shutdown er gekomen?
Door een conflict over Obama’s zorgwet, ook wel ‘Obamacare’ genoemd. De zorgwet van de president, die erin voorziet dat Amerikanen verplicht een zorgverzekering nemen, zou per 1 oktober van kracht worden. De Republikeinen hebben zich altijd fel verzet tegen Obamacare en wilden invoering van de wet een jaar uitstellen. In ruil daarvoor waren ze wel bereid de begroting goed te keuren waardoor een shutdown kon worden afgewend.

De Republikeinen wisten echter van tevoren dat de Democraten uitstel van Obamacare niet zouden accepteren. Het nieuwe zorgstelsel, dat al in 2010 werd aangenomen door het Congres, is het belangrijkste resultaat van Obama’s eerste termijn. Tot vlak voor de deadline vannacht bleven het door de Republikeinen gedomineerde Huis van de Afgevaardigden en de Senaat, waar de Democraten in de meerderheid zijn, elkaar nieuwe voorstellen toeschuiven. Zo hoopten ze niet als laatste als laatste een voorstel te hoeven afketsen, uit angst verantwoordelijk gehouden te worden voor de shutdown.

Bekijk hier een spotje van de Republikeinen tegen Obamacare:

http://www.youtube.com/watch?v=djCftQGTMC8

Het was natuurlijk niet voor het eerst dat de Republikeinen en Democraten lijnrecht tegenover elkaar stonden. Maar meestal slaagde Obama erin met de leiders in het Congres op het laatste moment een compromis te sluiten. De tijd van compromissen lijkt in Washington echter voorbij. Dit komt vooral door een verharding aan de kant van de Republikeinen, schrijft onze correspondent Guus Valk vandaag in NRC Handelsblad:

Deze keer zijn de Republikeinen vastbesloten de tweede termijn van Obama te verruïneren. Dat daarmee de federale overheid voor het eerst sinds 1995 op slot gaat, is voor hen van minder belang.

Ironisch genoeg gaat door de shutdown Obamacare vandaag dus wel gewoon in. De president toonde zich daarover vanochtend tevreden:

Twitter avatar BarackObama Barack Obama “The Affordable Care Act is moving forward. You can’t shut it down.” —President Obama #Obamacare

3. Is dit schadelijk voor Obama of voor de Republikeinen?
Het is de vraag of de regering-Obama of juist de Republikeinen de schuld van de shutdown zullen krijgen. Door de shutdown wordt in ieder geval het voor de president belangrijke Obamacare eindelijk van kracht. Ook probeerde Obama vannacht direct de schuld van de shutdown in de schoenen van zijn politieke tegenstanders te schuiven:

Twitter avatar BarackObama Barack Obama They actually did it. A group of Republicans in the House just forced a government shutdown over Obamacare instead of passing a real budget.

Een deel van de Republikeinen is blij met de shutdown, die voor hen hun ultieme verzet tegen Obama symboliseert. Vooral de populistische rechtervleugel van de partij, de Tea Party, wilden ten koste van alles niet bij Obamacare neerleggen. Senator Ted Cruz, die vorige week nog 21 uur achter elkaar in de senaat sprak in een poging Obamacare te saboteren (een zogeheten ‘filibuster’), twitterde vlak voordat de shutdown een feit was niet zonder trots het volgende:

Cruz en zijn beweging hebben de afgelopen tijd meer macht gekregen in hun partij. Zijn poging Obamacare te saboteren kreeg overweldigende bijval in de Amerikaanse media en daarmee zette hij meer compromisbereide partijgenoten als John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, te kijk. De houding van Cruz en de zijnen is echter te verklaren: volgend jaar zijn er opnieuw verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden. Veel kandidaten weten dat ze hun district niet op een gematigde boodschap zitten te wachten. Wie dat wel doet, kan een keiharde anti-campagne verwachten van conservatieve organisaties.

Hoe het ook echt zit, zowel de Republikeinen als de Democraten zullen niet verantwoordelijk gehouden willen worden voor de shutdown, licht onze correspondent Guus Valk telefonisch toe:

“Deze sluiting heeft grote gevolgen voor het land. Niemand wil hier verantwoordelijk voor zijn. De Republikeinen zeggen: met de Democraten viel niet te praten. Ze hebben voorgesteld om een commissie in het leven te roepen, al was dat een paar uur voor de deadline. De Democraten zeggen: de Republikeinen hebben Obamacare gegijzeld. Ze hebben iedere poging tot succes gesmoord.”

4. Hoe moet het nu verder in de Amerikaanse politiek?
Hoe het nu precies verder gaat weet nog niemand. De onderlinge verhoudingen zijn behoorlijk verziekt, bleek afgelopen zaterdag uit uitspraken van John Culberson, een Republikeinse Afgevaardigde uit Texas. Hij zei: “Laten we gaan stemmen! Net als op 11 september. Let’s roll!” Hij verwees naar een uitspraak van passagiers van een vliegtuig die op 11 september 2001 hun kapers overmeesterden, waarna het vliegtuig neerstortte in Pennsylvania. Ze bestormden de cockpit met de kreet ‘Let’s roll!’ In zijn vergelijking was hij een van de passagiers, en was president Obama een kaper.

Ondanks de sfeer zullen beide partijen de shutdown niet te lang willen laten duren, denkt Valk:

“Om half tien lokale tijd (half vier Nederlandse tijd) komt het Congres opnieuw bijeen. Er zal een tegenvoorstel worden gepresenteerd. Om eerlijk te zijn verwacht ik daar niet veel van: Republikeinen en Democraten draaien in cirkeltjes om elkaar heen. Ik denk dat het een paar dagen duurt; dat ze eerst tot bezinning komen en dat er dan bemiddeling komt vanuit het Witte Huis.”

Twitter avatar apjvalk Guus Valk De populariteit van het Congres ligt op 10 procent. Slim van ze om er vannacht een charme-offensiefje tegenaan te gooien. #shutdown

Want hoewel sommige Republikeinen garen spinnen bij de patstelling in Washington, vervreemdt de partij zich van een groot deel van de Amerikaanse bevolking. De meerderheid van de Amerikanen geeft de Republikeinen de schuld van de sluiting, bleek uit een peiling van CNN. Hoe blij de partij mag zijn met de opkomst van politici als Ted Cruz, ze maakt zichzelf wel steeds irrelevanter voor de rest van het electoraat.

Op 17 oktober is er overigens opnieuw een belangrijke deadline in de Amerikaanse politieke arena. Dan moet het schuldenplafond van de Amerikaanse overheid worden verhoogd. Ook daarvoor is een politieke deal tussen de Democraten en Republikeinen nodig. Als die er niet komt, kunnen de gevolgen nog groter zijn dan nu bij de shutdown. Mogelijk kan de Amerikaanse overheid dan niet langer alle financiële verplichtingen nakomen, zoals het aflossen van rente op bestaande schulden.