Republikeinen zitten in de houdgreep

De Republikeinen zijn vastbesloten Obama’s laatste termijn tot een hel te maken De machtige radicale vleugel drijft de partij verder de extremiteit in Straatvechten over de begroting hoort daarbij

De invloedrijke Republikeinse senator Ted Cruz, hier op tv, tijdens zijn ‘filibuster’ van 21 uur tegen Obamacare, vorige week. Foto AP

Correspondent Verenigde Staten

Een politieke crisis wordt nooit helemaal op de spits gedreven, was jarenlang de wijsheid in Washington. Uiteindelijk vinden Democraten en Republikeinen wel weer een compromis. Maar de crisis over de begroting – die vannacht een hoogtepunt bereikte – en de dreigende crisis over het schuldenplafond op 17 oktober vertellen een heel ander verhaal. De verhoudingen in Washington zijn veranderd. De Republikeinen zijn vastbesloten de tweede termijn van president Barack Obama te ruïneren. Dat daarmee de federale overheid op slot kan gaan, is van minder belang.

Doelbewust op scherp

De Republikeinen in het Huis weigerden een begrotingswet aan te nemen die ervoor zou zorgen dat alle federale overheidstaken – politie, nationale parken, musea – konden worden betaald. Ze wilden alleen toestemmen als Obama’s nieuwe zorgstelsel, dat vandaag ingaat, een jaar wordt uitgesteld. De Senaat, waar Democraten de dienst uitmaken, weigerde dat. De Republikeinen wisten dit op voorhand en zetten daarmee de zaak doelbewust op scherp.

Het verhaal van geradicaliseerde Republikeinen laat zich samenvatten in de woorden van John Culberson, een Afgevaardigde uit Texas. Zaterdagavond moest hij, samen met de 434 andere leden van het Huis van Afgevaardigden, stemmen over het amendement dat Amerika op de rand van sluiting van de federale overheid bracht. In een besloten Republikeinse vergadering vlak voor de stemming riepen de aanwezigen uit: „Laten we gaan stemmen!” Culberson voegde er juichend aan toe: „Net als op 11 september. Let’s roll!”

Met die uitspraak verwees Culberson naar de passagiers van een gekaapt vliegtuig dat op 11 september 2001 neerstortte in Pennsylvania. De passagiers waren in opstand gekomen met de kreet ‘Let’s roll’.

Het was een terloopse, en daardoor tekenende uitspraak van een radicaal lid van de Republikeinse fractie, die de meerderheid heeft in het Huis van Afgevaardigden. De Republikeinse partij heeft de afgelopen jaren een enorme verandering doorgemaakt. De van oudsher bestuurlijk ingestelde partij is steeds meer in de greep gekomen van een radicale vleugel, die deze dagen zijn macht doet gelden.

De nieuwe Republikeinse leider heet niet langer John Boehner, als voorzitter van het Huis de hoogste Republikein. De echte leider zit in de Senaat en heet Ted Cruz. Deze voormalige advocaat, sinds kort senator, is de spreekbuis van de activistische vleugel in de partij. Hij en een groep medestanders, de senatoren Mike Lee en Marco Rubio en de iets autonomere Rand Paul, maken de dienst uit.

Radicale ideeën

Voor deze groep zijn radicale ideeën belangrijker dan het algemeen belang. Ze richten zich niet alleen op Obama, maar kanaliseren ook de woede in de partij op de partijelite, die zich tijdens Obama’s eerste termijn te gedienstig zou hebben gedragen.

De transformatie van de Republikeinse partij is al decennia zichtbaar. Geoffrey Kabaservice, een historicus die verbonden is aan Yale University, schreef in het boek Rule and Ruin dat de Republikeinse partij van oudsher een partij is van pragmatisme en compromisbereidheid.

In de jaren zestig van de vorige eeuw veranderde dat. Toen de radicale zuiderling Barry Goldwater in 1964 presidentskandidaat werd (en kansloos verloor van de Democraat Lyndon B. Johnson), ontstond een populistisch sentiment. Goldwater richtte zich als eerste tegen de vrijzinnige elite in de kuststaten. Hij wantrouwde de overheid en was tegen belastingen en gelijkberechting voor zwarten.

Twee vleugels

Sindsdien hadden de Republikeinen twee vleugels, een radicale en een gematigde. De radicalen bleven grotendeels onder de oppervlakte, tot de opkomst van de Tea Party in 2009. Die beweging maakte het mogelijk zich te organiseren en geld in te zamelen. Tea Party-kandidaten kwamen op door harde en professionele campagnes in districtsvoorverkiezingen tegen gematigde Republikeinen. Dankzij bijdragen van rijke sponsors als de gebroeders Koch, oliebaronnen met Nederlandse roots, zitten nu 49 Afgevaardigden met Tea Party-achtergrond in het Huis.

De werkelijke macht van de radicale vleugel is groter dan alleen de Tea Party. Ted Cruz zette vorige week de toon in een speech van 21 uur, waarin hij Obamacare én zijn eigen partijleiders aanviel. Conservatieve media hebben Cruz tot held uitgeroepen, en niemand durft hem nu tegen te spreken. De meeste Afgevaardigden willen volgend jaar herkozen worden, en kunnen zich niet de toorn van de radicalen veroorloven. In die houdgreep zitten veel Republikeinen nu.

Kijk voor de laatste stand van zaken op nrc.nl

    • Guus Valk