Groen hart, geen boegbeeld

Hij geldt als een keiharde werker, maar is hij ook geschikt om zijn telecombedrijf KPN door de overnamestrijd met América Móvil te loodsen? Profiel van een rechtlijnige Zeeuw met wind tegen.

Illustratie Hajo

Woensdag 2 oktober is – alweer – een cruciale dag in de loopbaan van KPN-topman Eelco Blok. Dan vergaderen de aandeelhouders over de veelbesproken verkoop van KPN’s Duitse dochterbedrijf E-Plus. Maar het werkelijke discussiepunt is de op handen zijnde overname van KPN door América Móvil.

Zijn collega’s omschrijven Eelco Blok als een rechtlijnige, harde werker met een „groen KPN-hart”. Maar maakt dat hem ook tot een geschikt topman voor de strijd met de Mexicaanse miljardair Carlos Slim?

De 56-jarige Zeeuw mag intern een stevige leider zijn, ten overstaan van grote groepen voelt hij zich minder op zijn gemak. De agressieve benadering van América Móvil beantwoordt KPN met een oorverdovende stilte, afgewisseld met obligate persberichten.

KPN moet voorzichtig manoeuvreren, omdat de Mexicanen al twee commissarissen bij het telecombedrijf hebben. „Blok valt te verwijten dat hij nauwelijks naar buiten treedt”, zegt Jan Maarten Slagter van beleggersvereniging VEB. „Hij moet de zeepkist op. Zo’n overnamestrijd is een pr-oorlog waarin je topman het belangrijkste wapen is.”

Eelco Blok heeft twee passies: zijn werk en zeilen. Op het moment dat América Móvil in Mexico City werkt aan de overname van KPN in Den Haag, zeilt KPN-topman Blok op het IJsselmeer de Europese kampioenschappen in zijn Melges 24, een sportieve viermansboot. Het is woensdag 21 augustus. Die ochtend, om 7 over 7, maakt América Móvil bekend dat de financiering van het overnamebod rond is.

Ondanks de dreigende overname van Mexicaanse multimiljardair Carlos Slim is Blok volgens stuurman Ronald Veraar „super geconcentreerd”. Blok is de schipper/eigenaar en bepaalt de tactiek. „Van half negen ’s ochtends tot vijf uur zaten we op het water. Zodra we aan de wal waren, stapte Eelco uit de boot en greep hij naar zijn telefoon. Toen was het zeilen voorbij.” Blok moet aan de slag.

In mei 2012, een jaar na zijn aantreden, krijgt Eelco Blok te maken met Carlos Slim. De eigenaar van América Móvil wordt binnen korte tijd de grootste aandeelhouder van het bedrijf . En Slim is geen passieve belegger; hij wil met zijn investering grip krijgen op de Europese telecommarkt. KPN is op dat moment kwetsbaar voor overnames. De koers is gezakt van 12 euro tot minder dan 7 euro, mede doordat Blok het mes zet in de dividendbetalingen.

Bij zijn aantreden in 2011 was Blok al voortvarend van start gegaan. Hij schrapt 4.500 banen, waaronder een kwart van de Nederlandse medewerkers. Het lijkt op de beginperiode van zijn voorganger Ad Scheepbouwer, die in 2001 het bedrijf redde met een claimemissie en 8.000 banen schrapte. Scheepbouwer investeerde veel in beleggers (dividend, aandeleninkoop).

Blok rekent af met de erfenis van zijn voorganger. Er is sprake van achterstallig onderhoud, vindt hij – hoewel hij Scheepbouwer nooit in woorden is afgevallen. Blok legt de aandeleninkoop stil en decimeert het royale dividend om geld vrij te maken voor investeringen in het glasvezelnetwerk en snel mobiel internet (4G).

Maar Blok onderschat de kosten voor de mobiele frequentieveiling in Nederland. Daardoor moet KPN weer de hand ophouden bij beleggers en zakt het aandeel tot onder de 2 euro. Ook vergaloppeert hij zich in 2011 met te hoge tarieven voor mobiel dataverbruik, waardoor de marktpositie van KPN – tijdelijk – wordt aangetast.

Moeilijk begin

Door dit soort tegenvallers lijkt het voor de buitenwereld alsof het telecombedrijf in een spiraal van slecht nieuws is beland sinds Blok aan de macht is. Maar Blok wist waar hij aan begon. „De kans op een moeilijk begin was groter dan de kans op een makkelijk begin”, zegt een ingewijde. „Als die frequenties twee of drie jaar eerder geveild waren, had Blok het nu niet zo moeilijk gehad.”

Bernard van de Weert, de auteur van het boek We hebben een beller (2011), over de omslag van KPN in het tijdperk Scheepbouwer, omschrijft Blok als „een genadeloze keiharde werker”. Van de Weert zat ongeveer een decennium lang met Blok in allerlei directiefuncties. „Voor zes uur ’s ochtends werden de eerste mails verstuurd en dat ging door tot diep in de nacht.”

„Eelco heeft een groen hart – de KPN-kleur”, zegt een betrokkene. „Niemand werkt harder. Zo houdt hij de lat hoog en voert hij de druk op in het managementteam.”

Maar Blok slaagt er met zijn stijl van leidinggeven niet in een vast team te formeren. Er zijn te veel wisselingen in de top, met als dieptepunt het vertrek van financieel directeuren (Carla Smits-Nusteling begin 2012 en onlangs Eric Hageman). „Hij heeft bovenmatig veel mensen verloren. Het team moet een keer tot rust komen”, zegt Jan Maarten Slagter van VEB.

Blok benoemt Joost Farwerck in 2012 tot directeur van de Nederlandse tak en gunt hem in april 2013 een plek in de raad van bestuur. Maar echte maatjes heeft Blok niet in zijn team. Een ingewijde zegt: „De bestuursvoorzitter is altijd alleen; het is lastig om collega’s met wie je hebt samengewerkt op afstand te houden. Maar dat is nodig om ze te kunnen beoordelen. En dat heeft Eelco Blok al z’n hele leven gedaan.”

De typering ‘harde werker’ valt vaak in beschrijvingen door (oud-)medewerkers. Net als de kwalificaties, ‘gedreven’, ‘strateeg’, ‘ongepolijst’, ‘direct’, maar ook ‘niet diplomatiek’ en ‘rechtlijnig’. „Of je past in zijn visie en beleid, en dan is hij een hele goede chef, maar wijk je daarvan af, dan ziet hij je niet staan en ben je afgeschreven”, zegt een oud-medewerker.

Daarnaast heeft hij een talent voor het creëren van loyaliteit bij zijn medewerkers en dwingt hij respect af door zijn technologische kennis. In kleinere gezelschappen is hij duidelijk een leider („alert, duidelijk de touwtjes in handen”), maar een zaal vol vreemden toespreken is duidelijk niet zijn ding. Ook mediatrainingen kunnen niet verbergen dat de rol van charismatisch boegbeeld niet past bij zijn Zeeuwse karakter.

IJshockey

Eelco Blok is geboren op 3 augustus 1957 in Vlissingen. Hij studeerde van 1979-1983 bedrijfskunde aan de Technische Universiteit Delft en de Erasmus Universiteit Rotterdam. In Rotterdam studeerde hij ook bedrijfseconomie (1976-1979), maar die studie heeft hij niet afgerond. Blok heeft een zoon uit zijn eerste huwelijk. Met zijn huidige partner Annemarie Weverling heeft hij twee kinderen.

Bloks ‘sportersmentaliteit’ waarop de officiële KPN-bio duidt, is terug te voeren op zijn studententijd. Naast zijn studie zeilde en ijshockeyde hij – in de jaren ’80 bij Nikon Stars uit Den Haag en in de jaren ’90 bij de Dordrecht Lions. Een verdediger. „Geen technisch begaafde speler, maar een harde werker. Betrouwbaar en stevig”, zegt Dennis van Rijswijk, die eerst met hem samenspeelde en later zijn coach werd.

En ook in de ‘vierde periode’ kon Eelco aardig meekomen. „Biertje, worstje – gezellig, maar met mate. Eelco is niet iemand die uit de band springt, niet degene die voorop liep bij feesten en partijen.” Later – hij werkte al bij KPN – werd z’n auto vaak gebruikt voor de uitwedstrijden. Van Rijswijk: „In die periode deed hij eigenlijk niets anders dan werken, trainen en spelen.”

Eén keer ging het mis op het ijs. Begin jaren ’90 speelde Dordrecht Lions een uitwedstrijd in de eredivisie tegen Assen. Een 11-2 achterstand werd in de derde periode teruggebracht tot een gelijk spel. „Eelco’s tegenstander daagde hem de hele wedstrijd uit. Toen het spel stillag, schaatste de tegenstander voorbij en zei iets lulligs tegen hem. Na deze zoveelste provocatie barstte de bom en sloeg Eelco hem met zijn stick achter op de kuiten. De wedstrijd eindigde in een massale vechtpartij. ‘Ik was het helemaal zat’, zei Eelco na de wedstrijd tegen mij.”

Eelco Blok wil altijd winnen, op het water, op het ijs, op de kantoorvloer. Dat bleek toen binnen KPN de strijd losbarstte om de opvolging van Ad Scheepbouwer. Blok won van KPN-zwaargewichten als de Zuid-Afrikaan Stan Miller en de Nederlanders Baptiest Coopmans en Marcel Smits. Ze zijn inmiddels allemaal vertrokken. Blok is „een survivor” – op het fysieke af. Volgens de overlevering zou Blok een van zijn concurrenten in het voorbijgaan wel eens een bodycheck gegeven zou hebben. Een indianenverhaal, hoogstwaarschijnlijk. „Maar het was wel een apenrots bij KPN in die tijd”, zegt een ingewijde. „De testosteron spoot het gebouw uit.”

Micromanager

Blok werkt al dertig jaar bij KPN – sinds 1983 vervulde hij diverse managementfuncties. Hij was onder meer directeur van de afdelingen ‘carrier services’, ‘corporate networks’ en operator vaste net. Van april tot december 2004 was hij lid van de raad van bestuur, maar moest opstappen na een geschil met de Opta, de toezichthouder in de telecomsector. KPN had onrechtmatige kortingen gegeven aan zakelijke klanten en kreeg een boete van 17 miljoen euro.

„Blok is meer een micromanager dan een visionair”, vinden (oud-)medewerkers. Die eigenschap was bekend bij zijn promotie tot bestuurslid, maar de raad van commissarissen ging er op dat moment van uit dat hij wel in zijn rol zou groeien. Ook in de financiële wereld, waar hij tijdens roadshows regelmatig moet aankloppen om beleggers te verleiden, staat hij niet bekend als begenadigd verkooptalent.

Eind augustus 2013, net na Bloks zeilwedstrijd op het IJsselmeer, escaleert de strijd met Carlos Slim. KPN probeert zich te ontworstelen aan de knellende greep van de Mexicanen. De Stichting Bescherming preferente aandelen B KPN brengt een beschermingswal tegen een vijandelijke overname van KPN in stelling: aankoop van bijna de helft van de stemgerechtigde aandelen.

De discussie over de toekomst van KPN breekt los, maar Blok doet er in de pers het zwijgen toe, afgezien van sussende woorden in een onlinefilmpje voor de medewerkers. „Hij laat de kastanjes door de stichting uit het vuur halen”, zegt een criticaster.

Rechtlijnigheid is een van de eigenschappen die zijn medewerkers aan Blok toeschrijven. „Een aandeelhouder met een belang van 1 procent in het bedrijf is voor Eelco even belangrijk als een aandeelhouder met een belang van 30 procent”, zegt een KPN-ingewijde, die op dit moment betrokken is bij de overnamestrijd. „Maar strategisch en diplomatiek is het handig om die aandeelhouder met dat grote belang meer aandacht te geven. Het strookt niet met Eelco’s rechtlijnige opvattingen en dat heeft Carlos Slim gestoord. Ondertussen werkt Eelco hard om die verstoorde relatie te herstellen.”

De verkoop van E-plus heeft Blok dan ook netjes afgehandeld, is de consensus: hij krijgt goedkeuring van América Móvil én de beschermingsstichting. Een done deal, noemen ze dat.

Ook binnen het bedrijf heeft Blok de nodige goodwill. Ondanks alle reorganisaties is hij de topman die weer meer in KPN zelf investeert, en minder in de aandeelhouders. Zijn eigen toekomst, als KPN in Mexicaanse handen belandt, is onzeker. „Het gaat hem om KPN, hij is niet met zijn eigen rol bezig”, zeggen betrokkenen. Blok gaat er vanuit dat zijn positie – ook door een Mexicaanse eigenaar – wordt beoordeeld op basis van prestaties. De belangrijkste graadmeter is de beurswaarde. „En reken maar dat er voldoende druk is van beleggers.”

Volgens oud-bestuursvoorzitter Wim Dik heeft Blok het spel tot nu toe slim gespeeld. „KPN wordt het bruggenhoofd van Slim in Europa en als hij slim is, houdt hij Blok aan als bestuursvoorzitter. Hij kent het bedrijf en de Europese telecommarkt.”

Maar zijn de verhoudingen dan niet gebrouilleerd? „Ach, het enige waar Blok voor heeft gezorgd, is dat de waarde van KPN toeneemt. Daar moet een zakenman als Slim toch waardering voor hebben? Blok staat voor zijn bedrijf.”